Η Ξενομανία μας

Η ΞΕΝΟΜΑΝΙΑ ΜΑΣ

Το πιο επικίνδυνο δεν είναι να θαυμάζεις το ξένο. Είναι να φτάσεις στο σημείο να ντρέπεσαι για το δικό σου.

Κι αυτό ακριβώς πάθαμε πολλές φορές. Δεν μας ανάγκασαν να ξεχάσουμε. Αρχίσαμε μόνοι μας να θεωρούμε παλιό ό,τι μας κράτησε όρθιους, ξεπερασμένο ό,τι μας παρέδωσαν οι παππούδες μας και ασήμαντο ό,τι κάποτε θεωρούσαμε ιερό.

Μάθαμε να κοιτάζουμε με θαυμασμό ό,τι έρχεται απ’ έξω και με ειρωνεία ό,τι γεννήθηκε μέσα στο ίδιο μας το σπίτι. Η παράδοση έγινε για πολλούς κάτι παλιομοδίτικο. Η πίστη κάτι που καλύτερα να μη φαίνεται πολύ. Ο Σταυρός κάτι που φοριέται, αλλά δύσκολα ομολογείται.

Δεν είναι κακό να γνωρίζεις τον κόσμο, να μαθαίνεις από άλλους λαούς και να σέβεσαι ό,τι καλό έχουν να προσφέρουν. Κακό είναι να φτάνεις στο σημείο να θαυμάζεις τόσο πολύ το ξένο, ώστε να αρχίζεις να περιφρονείς ό,τι ιερό παρέλαβες.

Όμως εδώ χρειάζεται διάκριση. Άλλο τα ανθρώπινα έθιμα ενός τόπου και άλλο η Ιερά Παράδοση της Εκκλησίας. Τα έθιμα μπορεί να αλλάξουν. Η πίστη όμως που παραδόθηκε από τους Αποστόλους και φυλάχθηκε μέσα στην Εκκλησία δεν είναι μόδα ούτε λαογραφία.

Ο Απόστολος Παύλος λέγει: «στήκετε, καὶ κρατεῖτε τὰς παραδόσεις» (Β΄ Θεσ. 2,15). Και αλλού μας προειδοποιεί: «μὴ συσχηματίζεσθαι τῷ αἰῶνι τούτῳ» (Ρωμ. 12,2). Δεν μας ζητεί να μισήσουμε τον κόσμο. Μας ζητεί να μη χάσουμε την ψυχή μας προσπαθώντας να του μοιάσουμε.

Μάθαμε στα παιδιά μας ξένες γλώσσες και καλά κάναμε. Τους ανοίξαμε δρόμους προς τον κόσμο και καλά κάναμε. Αλλά τους μάθαμε να κάνουν τον σταυρό τους; Τους μάθαμε γιατί ανάβει το καντήλι; Τους μιλήσαμε για τον Χριστό, για τους Αγίους, για τη νηστεία, για την προσευχή, για την εξομολόγηση, για τη Θεία Λειτουργία;

Τους εξηγήσαμε ποτέ γιατί ο παππούς σταύρωνε το ψωμί πριν το κόψει; Γιατί η γιαγιά έλεγε «Παναγία μου» στη δυσκολία; Γιατί η καμπάνα δεν ήταν απλώς ένας ήχος του χωριού, αλλά κάλεσμα προς τον Θεό;

Η Αγία Γραφή λέγει: «μνήσθητε ἡμέρας αἰῶνος» και «ἐπερώτησον τὸν πατέρα σου» (Δευτ. 32,7). Η μνήμη δεν είναι νοσταλγία. Είναι ευθύνη. Δεν κρατούμε το παρελθόν επειδή είναι παλιό. Κρατούμε ό,τι μας οδηγεί στον Χριστό.

Ο Μέγας Βασίλειος δίδασκε στους νέους να παίρνουν από όσα συναντούν εκείνο που ωφελεί την ψυχή, όπως η μέλισσα παίρνει από τα άνθη ό,τι της χρειάζεται. Αυτό είναι το μέτρο του χριστιανού. Ούτε φόβος απέναντι στο ξένο ούτε δουλική υποταγή σε κάθε καινούργιο.

Οι ρίζες ενός δέντρου δεν φαίνονται. Κανείς δεν τις χειροκροτεί. Κανείς δεν τις θεωρεί εντυπωσιακές. Κι όμως αυτές κρατούν το δέντρο όρθιο. Αν τις κόψεις, μπορεί για λίγο να μένουν τα φύλλα πράσινα και τα κλαδιά γεμάτα. Η νέκρωση όμως έχει ήδη αρχίσει από μέσα.

Το ίδιο συμβαίνει και με τον άνθρωπο. Πρώτα ξεχνά. Έπειτα παύει να ξεχωρίζει. Ύστερα αρχίζει να ντρέπεται. Και κάποια στιγμή εκείνο που κάποτε ήταν ζωή γίνεται απλώς ένα παλιό οικογενειακό έθιμο.

Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο. Να παραμείνουν οι εικόνες στους τοίχους, αλλά να φύγει η προσευχή από το σπίτι. Να υπάρχει το καντήλι, αλλά να μη γνωρίζει κανείς γιατί ανάβει. Να φοράμε Σταυρό, αλλά να ντρεπόμαστε να τον κάνουμε μπροστά στους άλλους.

Μη ντραπείς για ό,τι άγιο παρέλαβες. Μη ντραπείς για την πίστη σου. Μη ντραπείς για την προσευχή. Μη ντραπείς για τη νηστεία. Μη ντραπείς για το εικονοστάσι του σπιτιού σου. Μη ντραπείς επειδή οι άνθρωποι πριν από εσένα έσκυβαν το κεφάλι μπροστά στον Θεό.

Δεν χρειάζεται να κλείσουμε τα μάτια στον κόσμο. Χρειάζεται να έχουμε διάκριση. Να μαθαίνουμε χωρίς να παραδινόμαστε. Να σεβόμαστε όλους χωρίς να περιφρονούμε ό,τι παραλάβαμε. Να προχωρούμε χωρίς να κόβουμε πίσω μας κάθε ρίζα.

Γιατί κάποτε οι μόδες περνούν, οι εποχές αλλάζουν και όσα σήμερα φαίνονται σπουδαία αύριο ξεχνιούνται. Και τότε μένει ένα ερώτημα που δεν μπορεί να το απαντήσει καμία μόδα.

Ποιος είσαι;

Και η βαθύτερη απάντηση του χριστιανού δεν βρίσκεται μόνο σε κάποια εθνική υπερηφάνεια ούτε σε μια εξιδανίκευση του παρελθόντος. Βρίσκεται στον Χριστό, ο οποίος είπε: «ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς καὶ ἡ ἀλήθεια καὶ ἡ ζωή» (Ιω. 14,6).

Αν Εκείνον κρατήσουμε, τότε και τη μνήμη μας θα γνωρίζουμε να τιμούμε και τον κόσμο θα μπορούμε να αγαπούμε χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας.