Μη βαφτίζεις τον φόβο ειρήνη...

Μη βαφτίζεις τον φόβο ειρήνη...

Πατέρα, ο φόβος των μελών της υπόλοιπης οικογένειας σε καταδικάζει.

Μη βαφτίζεις τον φόβο ειρήνη

Η κεφαλή πρώτα θυσιάζεται

Πατέρα και συζυγε σταύρωσε τον εγωισμό

«Παῦσαι ἀπὸ ὀργῆς καὶ ἐγκατάλιπε θυμόν»· Ψαλμός 36, 8,

Πατέρα, μην πλανάσαι. Η σιωπή που απλώνεται στο σπίτι όταν μπαίνεις δεν είναι πάντοτε σεβασμός. Μπορεί να είναι φόβος. Η υποχώρηση της συζύγου σου δεν είναι πάντοτε ειρήνη. Μπορεί να είναι εξάντληση. Και η υπερβολική προσοχή των παιδιών σε κάθε λέξη και κίνησή τους δεν είναι κατ’ ανάγκην καλή ανατροφή. Μπορεί να είναι η αγωνία τους μήπως προκαλέσουν πάλι τον θυμό σου.

Μην ονομάζεις τάξη εκείνο που επιβάλλεται με κραυγές. Μην ονομάζεις υπακοή εκείνο που γεννιέται από απειλή. Μην ονομάζεις πατρική εξουσία την απαίτηση να μη σε διορθώνει κανείς, να μη διαφωνεί κανείς μαζί σου και να απολογούνται όλοι ενώπιόν σου σαν κατηγορούμενοι.

Γιατί η ειρήνη του Χριστού δεν είναι νεκρική σιωπή. Δεν είναι η ησυχία που επικρατεί όταν οι αδύναμοι φοβούνται να μιλήσουν. Είναι καρπός αλήθειας, δικαιοσύνης, πραότητας, συγχωρήσεως και θυσιαστικής αγάπης. Εκεί όπου ένας άνθρωπος πρέπει να μικραίνει καθημερινά για να χωρέσει ο εγωισμός κάποιου άλλου, δεν κατοικεί ειρήνη. Κατοικεί καταπίεση.

Ο πατέρας δεν καλείται μόνο να φέρνει χρήματα στο σπίτι. Δεν αρκεί να πληρώνει λογαριασμούς, να εξασφαλίζει τροφή και να θεωρεί ότι με αυτά έχει εξοφλήσει κάθε χρέος απέναντι στην οικογένειά του. Τα υλικά είναι αναγκαία, αλλά η οικογένεια χρειάζεται και την καρδιά του. Χρειάζεται παρουσία, ακρόαση, υπομονή, διάκριση, προστασία και λόγο αγαθό.

Μπορεί ένας άνδρας να κουράζεται πολύ. Μπορεί να σηκώνει οικονομικά βάρη, αγωνίες, αποτυχίες, αδικίες και ευθύνες που κανείς μέσα στο σπίτι δεν γνωρίζει ολόκληρες. Η κούρασή του, όμως, δεν του δίνει δικαίωμα να μετατρέπει τους ανθρώπους του σε δοχεία όπου αδειάζει την πίκρα του. Η δοκιμασία εξηγεί πολλές φορές τον θυμό· δεν τον αγιάζει. Ο πόνος χρειάζεται θεραπεία, όχι νέους ανθρώπους για να πληγώσει.

Ο Απόστολος δεν λέγει στους άνδρες να απαιτούν αγάπη. Τους προστάζει να αγαπούν: «Οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησεν τὴν Ἐκκλησίαν καὶ ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς»· Προς Εφεσίους 5, 25. Και αλλού ορίζει καθαρά: «Οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας καὶ μὴ πικραίνεσθε πρὸς αὐτάς»· Προς Κολοσσαείς 3, 19.

Δεν υπάρχει μέσα σε αυτούς τους λόγους άδεια για σκληρότητα. Δεν υπάρχει δικαίωμα εξευτελισμού. Δεν υπάρχει περιθώριο να γίνεται η κεφαλή τύραννος του σώματος. Η αποστολική κεφαλή δεν είναι κοσμικός άρχοντας που ζητά να υπηρετείται. Είναι ευθύνη προνοίας, προστασίας και θυσίας. Το μέτρο του άνδρα δεν είναι ο αυταρχικός ηγεμόνας του κόσμου, αλλά ο Χριστός, ο Οποίος παρέδωσε τον εαυτό Του υπέρ της Εκκλησίας.

Όποιος κρατά μόνο τη λέξη «κεφαλή» και ξεχνά το «παρέδωκεν ἑαυτόν», ακρωτηριάζει τον αποστολικό λόγο. Όποιος απαιτεί υπακοή, αλλά αρνείται τη θυσία, δεν υπερασπίζεται την τάξη του Ευαγγελίου· υπερασπίζεται το πάθος του. Και όποιος χρησιμοποιεί την Αγία Γραφή για να κρατά τη γυναίκα του φοβισμένη, δεν τιμά τον λόγο του Θεού. Τον χρησιμοποιεί σαν κάλυμμα της φιλαυτίας του.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας το συγκεκριμένο αποστολικό χωρίο, δεν επιτρέπει στον άνδρα να αλυσοδένει τη σύντροφο της ζωής του με φόβο και απειλές. Τον καλεί να τη φροντίζει όπως ο Χριστός την Εκκλησία, ακόμη και με κόστος, κόπο και θυσία. Ερωτά μάλιστα ποια ένωση μπορεί να υπάρχει όταν η γυναίκα τρέμει τον άνδρα της και υπογραμμίζει ότι η μητέρα των παιδιών του δεν πρέπει να μεταχειρίζεται σαν δούλη, αλλά με αγάπη και αγαθή διάθεση.

Ας μη συγχέεται ο φόβος του Θεού με τον τρόμο που προκαλεί ένας άνθρωπος. Ο φόβος του Θεού είναι ευλάβεια, συντριβή, καθαρή συνείδηση και σεβασμός προς το άγιο θέλημά Του. Ο τρόμος μπροστά σε έναν οργισμένο σύζυγο είναι αγωνία μήπως ακολουθήσει φωνή, προσβολή, απειλή ή τιμωρία. Το πρώτο οδηγεί στη μετάνοια. Το δεύτερο συνθλίβει τον άνθρωπο.

Η δύναμη του πατέρα δεν φαίνεται όταν υψώνει τη φωνή του και σωπαίνουν όλοι. Φαίνεται όταν ανεβαίνει ο θυμός μέσα του και εκείνος τον σταματά πριν γίνει λόγος δηλητηριώδης. Φαίνεται όταν έχει τη δυνατότητα να πληγώσει, αλλά επιλέγει να προστατεύσει. Όταν έχει επιχειρήματα, αλλά δεν τα χρησιμοποιεί για να συντρίψει. Όταν μπορεί να επιβληθεί, αλλά προτιμά να διακονήσει.

Ο Ψαλμωδός δεν χαρίζεται στο πάθος: «Παῦσαι ἀπὸ ὀργῆς καὶ ἐγκατάλιπε θυμόν»· Ψαλμός 36, 8. Και ο Απόστολος ζητεί να απομακρυνθούν από τους πιστούς «πᾶσα πικρία καὶ θυμὸς καὶ ὀργὴ καὶ κραυγὴ καὶ βλασφημία», ώστε να γίνουν μεταξύ τους χρηστοί, εύσπλαγχνοι και συγχωρητικοί· Προς Εφεσίους 4, 31-32.

Δεν είπε ο Απόστολος να απομακρύνεται η κραυγή μόνο από τον ναό και να βασιλεύει μέσα στο σπίτι. Δεν είπε να εμφανίζεται ο άνδρας ευσεβής ενώπιον των ανθρώπων και να γίνεται σκληρός πίσω από κλειστές πόρτες. Η πνευματική ζωή δεν κρίνεται μόνο από τις μετάνοιες, τις νηστείες και τις ακολουθίες. Κρίνεται και από τον τρόπο με τον οποίο μιλά κανείς στον πιο κοντινό του άνθρωπο, όταν κανείς άλλος δεν τον βλέπει.

Τι ωφελεί να προσκυνά ο άνδρας τις άγιες εικόνες και έπειτα να προσβάλλει το πρόσωπο που του εμπιστεύθηκε ο Θεός; Τι ωφελεί να ασπάζεται τον Τίμιο Σταυρό και να αρνείται να σταυρώσει τον εγωισμό του; Τι ωφελεί να ζητά συγχώρηση στις προσευχές του, όταν αρνείται να ζητήσει συγγνώμη από εκείνους που πλήγωσε;

Η φωνή που υψώνεται για να φοβίσει δεν γίνεται νουθεσία επειδή ο άνθρωπος πιστεύει ότι έχει δίκιο. Η ειρωνεία δεν γίνεται πνευματική καθοδήγηση. Η προσβολή δεν γίνεται ενδιαφέρον. Η καθημερινή ανάκριση δεν γίνεται φροντίδα. Ο έλεγχος των χρημάτων, των μετακινήσεων, των τηλεφωνημάτων και κάθε ανθρώπινης σχέσεως δεν γίνεται προστασία, όταν σκοπός του είναι η υποταγή και η απομόνωση.

Ακόμη και η αλήθεια, όταν εκτοξεύεται χωρίς αγάπη, μπορεί να μετατραπεί σε λίθο. Η αλήθεια του Χριστού δεν είναι ψεύτικη γλυκύτητα, αλλά ούτε και ρόπαλο στα χέρια του ισχυρού. Ελέγχει για να θεραπεύσει. Αποκαλύπτει για να ελευθερώσει. Καλεί σε μετάνοια χωρίς να στερεί από τον άνθρωπο την αξία του προσώπου του.

Η σύζυγος δεν είναι υπάλληλος του άνδρα, ούτε αντικείμενο για να εκπληρώνει κάθε επιθυμία του. Δεν είναι κατηγορούμενη ενώπιον ενός μόνιμου οικογενειακού δικαστηρίου. Είναι η γυναίκα με την οποία έγινε μία σάρκα, η μητέρα των παιδιών του, συγκληρονόμος της χάριτος της ζωής και πρόσωπο για το οποίο θα δώσει λόγο στον Θεό ως προς τον τρόπο που το αγάπησε.

Μπορεί να σφάλλει. Μπορεί να κουράζεται, να παραλείπει, να αγανακτεί ή να παίρνει μια λανθασμένη απόφαση. Η ύπαρξη λάθους δεν νομιμοποιεί τον εξευτελισμό. Το σφάλμα ελέγχεται· το πρόσωπο δεν ποδοπατείται. Η διαφωνία επιτρέπεται· η διαπόμπευση όχι. Η διόρθωση μπορεί να είναι αναγκαία· η ταπείνωση του άλλου για ικανοποίηση του εγωισμού είναι αμαρτία.

Ο Απόστολος περιγράφει την αγάπη χωρίς ασάφεια: «Ἡ ἀγάπη μακροθυμεῖ, χρηστεύεται… οὐκ ἀσχημονεῖ, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς, οὐ παροξύνεται»· Α΄ Προς Κορινθίους 13, 4-5.

Άρα δεν είναι αγάπη να υπάρχει το πρωί τρυφερότητα και το βράδυ τρόμος. Δεν είναι αγάπη να προσφέρονται δώρα έπειτα από προσβολές, χωρίς μετάνοια και αλλαγή. Δεν είναι αγάπη να ακολουθούν οι εκρήξεις από δάκρυα, υποσχέσεις και λίγες ημέρες ηρεμίας, για να επαναληφθούν ύστερα τα ίδια. Η αγάπη έχει συνέπεια. Η μετάνοια έχει καρπό. Η συγγνώμη αποδεικνύεται από την παύση του κακού.

Μην απαιτείς από τη γυναίκα σου να ξεχνά γρήγορα, ενώ εσύ αρνείσαι να αλλάξεις βαθιά. Μην παρουσιάζεις τη συγχώρηση ως υποχρέωσή της, για να απαλλάσσεσαι εσύ από τη μετάνοια. Η χριστιανική συγχώρηση δεν είναι άδεια επαναλήψεως της αδικίας. Δεν καταργεί την αλήθεια, τη διάκριση, τα όρια και την ανάγκη προστασίας.

Και προπάντων, μη χρησιμοποιείς την υπομονή ως φίμωτρο. Η υπομονή είναι ελεύθερη άσκηση της ψυχής ενώπιον του Θεού. Δεν είναι εντολή του θύτη προς εκείνον που πληγώνει. Η ταπείνωση είναι εκούσια αρετή· δεν είναι μηχανισμός με τον οποίο ο ισχυρότερος κρατά τον άλλον σιωπηλό. Κανείς δεν δικαιούται να λέγει «κάνε υπομονή» για να μη χρειαστεί ο ίδιος να μετανοήσει.

Η διατήρηση του γάμου είναι ιερή επιθυμία. Δεν υπηρετείται όμως με συγκάλυψη του κακού. Δεν σώζεται η ενότητα με το να συντρίβεται ο ένας ώστε να μένουν άθικτα τα εξωτερικά προσχήματα. Η συμφιλίωση χρειάζεται αλήθεια, ασφάλεια, ανάληψη ευθύνης, πνευματικό αγώνα και σταθερή αλλαγή. Διαφορετικά, η λέξη «συμφιλίωση» γίνεται απαίτηση να επιστρέψει ο πληγωμένος απροστάτευτος στο ίδιο σκοτάδι.

Μεγάλη είναι και η ευθύνη του πατέρα απέναντι στα παιδιά. Τα παιδιά ακούνε τις συμβουλές του, αλλά διδάσκονται περισσότερο από τον τρόπο του. Βλέπουν πώς κοιτά τη μητέρα τους, πώς της απαντά, πώς διαφωνεί, πώς μιλά όταν είναι κουρασμένος και πώς συμπεριφέρεται όταν εκείνη κάνει λάθος.

Όταν την ειρωνεύεται μπροστά τους, τους μαθαίνει να την περιφρονούν. Όταν ζητά να πάρουν το μέρος του, τα μετατρέπει σε δικαστές της μητέρας τους. Όταν τους αποκαλύπτει συζυγικές διαφωνίες για να τα κερδίσει ως συμμάχους, φορτώνει στις παιδικές τους ψυχές βάρη που δεν τους ανήκουν. Και όταν τα χρησιμοποιεί για να τιμωρήσει ή να ελέγξει τη μητέρα, πληγώνει δύο γενιές συγχρόνως.

Ο πατέρας που αγαπά αληθινά τα παιδιά του προστατεύει την τιμή της μητέρας τους ενώπιόν τους. Οι σοβαρές διαφωνίες συζητούνται ιδιαιτέρως, χωρίς κραυγές και δημόσια εξουθένωση. Ακόμη και όταν χρειάζεται έλεγχος, γίνεται με σεβασμό και όχι με τη συμμετοχή των παιδιών ως μαρτύρων, συμμάχων ή αγγελιαφόρων.

Ο αποστολικός λόγος είναι σαφής: «Καὶ οἱ πατέρες, μὴ παροργίζετε τὰ τέκνα ὑμῶν, ἀλλὰ ἐκτρέφετε αὐτὰ ἐν παιδείᾳ καὶ νουθεσίᾳ Κυρίου»· Προς Εφεσίους 6, 4. Και ακόμη: «Οἱ πατέρες, μὴ ἐρεθίζετε τὰ τέκνα ὑμῶν, ἵνα μὴ ἀθυμῶσιν»· Προς Κολοσσαείς 3, 21.

Το παιδί που ζει σε σπίτι διαρκούς εντάσεως μπορεί να μάθει να θεωρεί φυσιολογικό τον φόβο. Ο γιος μπορεί να πιστέψει ότι ανδρεία σημαίνει επιβολή. Η κόρη μπορεί να μάθει ότι αγάπη σημαίνει να ανέχεται την απαξίωση. Έτσι το πάθος του πατέρα γίνεται, χωρίς να το καταλαβαίνει, σκληρή κληρονομιά στα παιδιά του.

Αν θέλεις να διδάξεις στον γιο σου και στην κόρη σου τι σημαίνει άνδρας, μη του δείξεις πώς επιβάλλεται ο δυνατότερος. Δείξε του πώς ζητεί συγγνώμη. Αν θέλεις να διδάξεις στην κόρη σου ποια αγάπη αξίζει να δεχθεί, τίμησε τη μητέρα της. Τα παιδιά δεν χρειάζονται πατέρα αλάθητο. Χρειάζονται πατέρα αληθινό, υπεύθυνο και μετανοούντα.

Η συγγνώμη δεν μικραίνει τον πατέρα. Τον καθαρίζει από το ψεύδος της παντοδυναμίας. Το «έσφαλα» δεν καταστρέφει την πατρική του θέση. Τη θεμελιώνει στην αλήθεια. Μεγαλύτερος δεν είναι εκείνος που δεν παραδέχεται ποτέ το λάθος του, αλλά εκείνος που δεν επιτρέπει στην υπερηφάνεια να γίνει νόμος του σπιτιού.

Η μετάνοια, όμως, δεν είναι μία συγκινημένη φράση. Δεν είναι ένα δάκρυ μετά την έκρηξη. Δεν είναι μια αγκαλιά που ζητά να σβήσει βιαστικά ό,τι έγινε. Μετάνοια είναι να ονομάσει ο άνθρωπος το κακό χωρίς δικαιολογίες, να σταματήσει να κατηγορεί τους άλλους για τον θυμό του, να εξομολογηθεί καθαρά, να ζητήσει βοήθεια και να δεχθεί τον κόπο της αλλαγής.

Ο άνδρας που λέγει «με ανάγκασες να θυμώσω» μεταθέτει την ευθύνη του πάθους του. Εκείνος που λέγει «αν δεν έκανες αυτό, δεν θα φώναζα» επιδιώκει να παρουσιάσει την αμαρτία του ως αναπόφευκτη αντίδραση. Όμως κανείς δεν τοποθετεί μέσα στην καρδιά του άλλου την οργή. Η αφορμή μπορεί να έρχεται απ’ έξω· η συγκατάθεση στο πάθος γεννιέται μέσα μας.

Αν ο θυμός έχει γίνει συνήθεια, χρειάζεται αγώνας σοβαρός. Εξομολόγηση χωρίς υπεκφυγές. Προσευχή χωρίς αυτοδικαίωση. Σιωπή πριν από τον λόγο. Απομάκρυνση από τη σύγκρουση πριν από την έκρηξη. Συμβουλή από διακριτικό πνευματικό και, όπου χρειάζεται, υπεύθυνη βοήθεια από κατάλληλο ειδικό. Δεν είναι ντροπή να ζητήσει ένας άνδρας βοήθεια. Ντροπή είναι να γνωρίζει ότι πληγώνει και να επιμένει πως όλοι οι άλλοι φταίνε.

Ούτε πρέπει ο πνευματικός λόγος να γίνεται σκέπασμα αδικίας. Η εξομολόγηση δεν είναι χώρος όπου ο άνθρωπος απλώς αναφέρει ότι «νευρίασε», χωρίς να αποκαλύπτει τις προσβολές, τις απειλές και τον φόβο που προκάλεσε. Χρειάζεται αλήθεια. Γιατί η χάρη του Θεού θεραπεύει εκείνο που ο άνθρωπος φέρνει στο φως, όχι εκείνο που επιμένει να εξωραΐζει.

Όταν υπάρχει πραγματική απειλή, σωματική βία, εγκλεισμός, καταδίωξη, εκβιασμός ή φόβος για την ασφάλεια της μητέρας και των παιδιών, η προστασία τους δεν αποτελεί περιφρόνηση του μυστηρίου του γάμου. Το κακό δεν θεραπεύεται με το να του προσφέρεται ανυπεράσπιστο το θύμα του. Χρειάζεται άμεση βοήθεια, ασφαλής απομάκρυνση όταν είναι αναγκαία και προσφυγή στις αρμόδιες αρχές και υπηρεσίες.

Ο πατέρας δεν είναι ιδιοκτήτης ανθρώπων. Δεν του παρέδωσε ο Θεός ψυχές για να εξουσιάζει, αλλά πρόσωπα για να υπηρετεί με ευθύνη. Η οικογένεια δεν είναι μικρό βασίλειο του εγωισμού του. Είναι χώρος σωτηρίας, αλληλοβοήθειας, προσευχής, συγχωρήσεως και σταυρικής αγάπης.

Πριν από το Πάθος, ο Κύριος έπλυνε τα πόδια των μαθητών Του. Ο Διδάσκαλος γονάτισε ενώπιον των μαθητών. Ο αναμάρτητος διακόνησε τους αδύναμους. Αυτό είναι το μέτρο της χριστιανικής εξουσίας. Όποιος θέλει να είναι πρώτος, γίνεται διάκονος. Όποιος ονομάζεται κεφαλή, φροντίζει το σώμα και δεν το τραυματίζει.

Πατέρα, το σπίτι σου θα θυμάται τον τρόπο σου πολύ περισσότερο από τα λόγια σου. Η σύζυγός σου θα θυμάται αν μπορούσε να σου μιλήσει χωρίς να φοβάται. Τα παιδιά σου θα θυμούνται αν η επιστροφή σου στο σπίτι έφερνε ανακούφιση ή αγωνία. Θα θυμούνται αν τα χέρια σου στήριζαν, αν η φωνή σου παρηγορούσε και αν η παρουσία σου προστάτευε.

«Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται»· Κατά Ματθαίον 5, 9.

Ειρηνοποιός δεν είναι εκείνος που απαιτεί από τους άλλους να σωπάσουν. Είναι εκείνος που πρώτος πολεμά το πάθος μέσα του. Δεν είναι εκείνος μπροστά στον οποίο όλοι υποχωρούν, αλλά εκείνος που υποχωρεί από την υπερηφάνειά του. Δεν είναι εκείνος που ζητά να τον υπηρετούν, αλλά εκείνος που προσφέρει πρώτος τον εαυτό του.

Ο καλός πατέρας δεν είναι αναμάρτητος. Είναι άνθρωπος που δεν συμφιλιώνεται με το πάθος του. Πέφτει, αλλά σηκώνεται. Πληγώνει, αλλά δεν δικαιολογείται· μετανοεί, επανορθώνει και αλλάζει. Αναλαμβάνει το μερίδιό του, ακούει τον πόνο που προκάλεσε και δεν απαιτεί από τους πληγωμένους να θεραπευθούν στον χρόνο που τον βολεύει.

Εκεί αρχίζει η αποκατάσταση. Όχι όταν σωπάσει πάλι η οικογένεια, αλλά όταν πάψει να φοβάται. Όχι όταν διατηρηθούν τα προσχήματα, αλλά όταν επιστρέψει η αλήθεια. Όχι όταν ο πατέρας νικήσει τους ανθρώπους του, αλλά όταν, με τη χάρη του Θεού, νικήσει τον παλαιό άνθρωπο μέσα του.

Γιατί στο σπίτι όπου ο πατέρας σταυρώνει τον εγωισμό του, δεν βασιλεύει ο φόβος· βρίσκει τόπο να κατοικήσει η ειρήνη του Χριστού.

Η αληθινή πατρική δύναμη δεν επιβάλλει φόβο· σταυρώνει τον εγωισμό και χαρίζει ασφάλεια.

«Οἱ ἄνδρες, ἀγαπᾶτε τὰς γυναῖκας, καθὼς καὶ ὁ Χριστὸς ἠγάπησεν τὴν Ἐκκλησίαν καὶ ἑαυτὸν παρέδωκεν ὑπὲρ αὐτῆς»· Προς Εφεσίους 5, 25.

Ο βασικός πατερικός άξονας στηρίζεται στον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, Ομιλία Κ΄ εις την Προς Εφεσίους, στην ερμηνεία του Εφεσίους 5, 22-33. Κατά το ασφαλές νόημα της ομιλίας, ο άνδρας οφείλει να αναλαμβάνει για τη σύζυγό του προνοητική και θυσιαστική φροντίδα κατά το πρότυπο του Χριστού. Δεν δικαιούται να τη δεσμεύει με απειλές ή τρόμο, ούτε να τη μεταχειρίζεται σαν δούλη. Η έμφαση του Ιερού Χρυσοστόμου βρίσκεται στην αγάπη, στην πραότητα, στην αγαθή διάθεση και στην προθυμία του άνδρα να υποστεί κόπο για χάρη της.

Δεν στρέφεται κατά του ανδρός ή της πατρότητας. Ελέγχει συγκεκριμένα πάθη και συμπεριφορές: την οργή, την υπερηφάνεια, την κατάχρηση της πατρικής ευθύνης, την προσβολή και τη χρησιμοποίηση ιερών εννοιών ως καλύμματος της σκληρότητας.

Το κείμενο δεν υποστηρίζει ότι κάθε διαφωνία, ένταση ή αυστηρός λόγος αποτελεί κακομεταχείριση. Αναφέρεται στη συστηματική δημιουργία φόβου, στην επαναλαμβανόμενη ταπείνωση, στην απειλή, στον εξαναγκαστικό έλεγχο, στην απομόνωση και στην άρνηση αναλήψεως ευθύνης.

Δεν αθωώνει αυτομάτως τη σύζυγο από κάθε δική της ευθύνη ούτε αρνείται ότι και εκείνη οφείλει αγάπη, σεβασμό, πίστη, διάκριση και μετάνοια. Το συγκεκριμένο κείμενο εξετάζει αποκλειστικά το ιδιαίτερο βάρος του πατέρα και συζύγου, επειδή αυτό είναι το κεντρικό θέμα.

Υπήρξε ποτέ ένας λόγος συγγνώμης από τον πατέρα σας ή από εσάς ως πατέρα που άλλαξε πραγματικά την ατμόσφαιρα του σπιτιού; 

Ας εξετάσει ο καθένας πρώτα τη δική του καρδιά. Και όπου υπάρχει πληγή, ας ζητηθεί με ταπείνωση βοήθεια, εξομολόγηση και αληθινή αλλαγή, ώστε το σπίτι να γίνει πάλι τόπος ειρήνης εν Χριστώ