Η Καρδιά που Γνωρίζει τον Θεό Πρόσεχε την καρδιά...

Η Καρδιά που Γνωρίζει τον Θεό 

Πρόσεχε την καρδιά...

«Καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοί, ὁ Θεός, καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου.» Ψαλμός 50, 12.

Δεν είναι μικρό πράγμα να θέλει ο άνθρωπος να πλησιάσει τον Θεό με νου υπερήφανο και καρδιά ακάθαρτη. Η γνώση του Θεού δεν είναι κατάκτηση της σκέψεως, ούτε βραβείο της εξυπνάδας, ούτε απόδειξη που χωρά μέσα στα στενά μέτρα του ανθρώπινου λογισμού. Είναι χάρη που δίδεται στον ταπεινό, στον μετανοούντα, στον άνθρωπο που έπαψε να στέκεται μπροστά στον Θεό σαν κριτής και άρχισε να στέκεται σαν πληγωμένο παιδί που ζητά έλεος.

Η λογική είναι δώρο του Θεού, όταν μένει στη θέση της. Μπορεί να διακρίνει, να φυλάξει από την πλάνη, να υπηρετήσει την αλήθεια, να οδηγήσει τον άνθρωπο μέχρι την πόρτα της ευλαβείας. Όταν όμως ζητήσει να γίνει θρόνος πάνω από την Αποκάλυψη, τότε σκοτίζει εκεί που έπρεπε να φωτίζει. Διότι ο Θεός δεν χωρά σε συλλογισμό, ούτε φανερώνεται στην καρδιά που Τον πλησιάζει με υπερηφάνεια. Ο Θεός γνωρίζεται μέσα στην Εκκλησία Του, με πίστη ορθή, μετάνοια αληθινή, προσευχή καθαρή και ζωή μυστηριακή.

Άλλο είναι να γνωρίζει κανείς λόγια για τον Θεό και άλλο να συντρίβεται ενώπιόν Του. Άλλο είναι να εξηγεί τα ουράνια και άλλο να κλαίει για τα γήινα πάθη του. Άλλο είναι να μιλά με ακρίβεια για την πίστη και άλλο να αφήνει την πίστη να τον κρίνει, να τον ταπεινώνει, να τον θεραπεύει. Η καρδιά που δεν καθαρίζεται ζητά αποδείξεις εκεί που ο Θεός ζητά μετάνοια.

Γι’ αυτό ο δρόμος της θεογνωσίας δεν περνά από την υπερήφανη περιέργεια, αλλά από την κάθαρση. Περνά από το «Κύριε, ἐλέησον», από την εξομολόγηση που δεν δικαιολογεί το σκοτάδι, από τη Θεία Κοινωνία που προσεγγίζεται με φόβο Θεού, πίστη και αγάπη, από την υπομονή στους πειρασμούς, από τη συγχώρηση εκεί που ο εγωισμός ζητά εκδίκηση, από τη σιωπή εκεί που η φιλαυτία θέλει να νικήσει με λόγια.

Ο απλός άνθρωπος που γονατίζει με ταπείνωση μπορεί να γνωρίσει περισσότερα από εκείνον που στέκεται όρθιος μέσα στην αλαζονεία της γνώσεώς του. Όχι γιατί η αμάθεια σώζει, αλλά γιατί η ταπείνωση ανοίγει χώρο στη χάρη. Δεν φωτίζεται ο νους επειδή γέμισε από πληροφορίες, αλλά όταν η καρδιά αρχίσει να καθαρίζεται από τα πάθη και να επιστρέφει στον Χριστό.

Η Ορθόδοξη ζωή δεν περιφρονεί τον νου, τον θεραπεύει. Δεν σβήνει τη διάκριση, την αγιάζει. Δεν ζητά τυφλή ευπιστία, αλλά πίστη ζωντανή, μέσα στην Ιερά Παράδοση, στους Αγίους Πατέρες, στα Μυστήρια, στην προσευχή και στην υπακοή της Εκκλησίας. Εκεί ο άνθρωπος μαθαίνει να μη φαντάζεται τον Θεό όπως τον βολεύει, αλλά να μετανοεί μπροστά στον Θεό όπως Εκείνος αποκαλύφθηκε.

Και τότε αλλάζει κάτι βαθιά. Δεν λύνονται όλες οι απορίες σαν μαθηματικές ασκήσεις, αλλά η ψυχή βρίσκει τον δρόμο της. Δεν αποκτά ο άνθρωπος κυριαρχία πάνω στο μυστήριο, αλλά δέχεται φως μέσα στο σκοτάδι του. Δεν γίνεται κάτοχος του Θεού, αλλά προσκυνητής της αληθείας Του. Και αυτή η σιωπηλή αλλαγή είναι μεγαλύτερη από κάθε επιχείρημα, γιατί δεν γεννιέται από υπερηφάνεια, αλλά από χάρη.

Μη ζητάς λοιπόν να ανεβείς στα ουράνια με ακάθαρτη καρδιά. Κατέβα πρώτα με ταπείνωση στα βάθη της μετανοίας. Εκεί όπου ο άνθρωπος παύει να αποδεικνύει τον εαυτό του, αρχίζει να βλέπει πόσο πολύ έχει ανάγκη τον Θεό. Και όποιος πραγματικά ζητήσει καθαρή καρδιά, δεν μένει χωρίς φως.

Διότι ο Θεός δεν αποκαλύπτεται στην καρδιά που Τον ανακρίνει, αλλά στην καρδιά που μετανοεί.

Δεν γνωρίζει τον Θεό η καρδιά που υπερηφανεύεται, αλλά η καρδιά που καθαρίζεται με μετάνοια.

«Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται.» Ματθαίος 5, 8.

Η αληθινή γνώση του Θεού δεν χωρίζεται από την κάθαρση των παθών, την ταπείνωση, την προσευχή και την αγάπη. Αυτό συμφωνεί με το πνεύμα της νηπτικής και ασκητικής παραδόσεως, ιδίως όπως εκφράζεται στον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή στα «Κεφάλαια περί αγάπης» και στον Άγιο Ιωάννη της Κλίμακος στην «Κλίμακα».

Η Ορθόδοξη ζωή δεν περιφρονεί τον νου, αλλά τον θεραπεύει, και ότι η λογική είναι δώρο του Θεού όταν μένει στη θέση της.