Ἡ Ἑλλάδα ποὺ προετοίμασε δρόμο γιὰ τὸ Φῶς τοῦ Χριστοῦ

Ἡ Ἑλλάδα ποὺ προετοίμασε δρόμο γιὰ τὸ Φῶς τοῦ Χριστοῦ

«Τὰ μὲν γὰρ τῶν Ἑλλήνων εὑρήματα εἰς παιδείαν ἦλθεν, ἡ δὲ τοῦ Χριστοῦ διδασκαλία εἰς σωτηρίαν.» Ἅγιος Νεκτάριος Πενταπόλεως

Ἡ Ἑλλάδα δὲν ἔγινε μεγάλη μόνο ἐπειδὴ γέννησε φιλοσόφους, στρατηγοὺς καὶ νομοθέτες. Ἔγινε μεγάλη διότι μέσα στὴν πορεία τῶν αἰώνων ἀναζήτησε μὲ πόθο τὴν ἀλήθεια. Καὶ κάθε λαὸς ποὺ ἀναζητεῖ τὴν ἀλήθεια μὲ καθαρὴ καρδιά, ἀργὰ ἢ γρήγορα ὁδηγεῖται πρὸς τὸ Φῶς τοῦ Θεοῦ.

Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες ἐρεύνησαν τὴν φύση, τὸν κόσμο, τὴν ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου, τὸ νόημα τῆς δικαιοσύνης, τὴν ἀρετή, τὸ μέτρο καὶ τὸ κάλλος. Ἡ φιλοσοφία τους ἔγινε μία μεγάλη κραυγὴ τοῦ ἀνθρωπίνου νοὸς ποὺ ζητοῦσε τὸ «Ἄγνωστον». Καὶ δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ὅταν ὁ Ἀπόστολος Παῦλος ἀνέβηκε στὸν Ἄρειο Πάγο, μίλησε στοὺς Ἕλληνες γιὰ τὸν «Ἄγνωστο Θεό» ποὺ ἐκεῖνοι ἤδη διαισθάνονταν μέσα στὴν φιλοσοφική τους ἀναζήτηση.

«Ὃν οὖν ἀγνοοῦντες εὐσεβεῖτε, τοῦτον ἐγὼ καταγγέλλω ὑμῖν.» Πράξεις Ἀποστόλων ιζ΄ 23

Ἡ ἀρχαία Ἑλλάδα ἔδωσε στὸν κόσμο τὴν γλῶσσα, τὴν λογικὴ καὶ τὴν παιδεία. Ἡ Ὀρθοδοξία ἦλθε καὶ ἁγίασε αὐτὰ τὰ χαρίσματα, μεταμορφώνοντάς τα ἀπὸ ἀνθρωπίνη σοφία σὲ σοφία σωτηρίας. Γι’ αὐτὸ καὶ ἡ θεολογία τῆς Ἐκκλησίας διατυπώθηκε στὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα. Οἱ Οἰκουμενικὲς Σύνοδοι μίλησαν μὲ ἑλληνικοὺς ὅρους. Οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας χρησιμοποίησαν τὴν φιλοσοφικὴ παιδεία τῶν Ἑλλήνων γιὰ νὰ ἐκφράσουν τὰ ἄρρητα μυστήρια τῆς Πίστεως χωρὶς νὰ προδώσουν τὴν Ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου.

Τὸ φῶς ποὺ κάποτε ἔπεφτε πάνω στὰ μάρμαρα τοῦ Παρθενῶνος, φώτισε ἔπειτα τοὺς τρούλους τῶν Ὀρθοδόξων ναῶν. Ἡ γλῶσσα τῶν φιλοσόφων ἔγινε γλῶσσα Εὐαγγελίου καὶ Θείας Λειτουργίας. Οἱ ὅροι τῆς ἑλληνικῆς σκέψεως χρησιμοποιήθηκαν ἀπὸ τοὺς Ἁγίους Πατέρες γιὰ νὰ διατυπωθοῦν τὰ ἱερὰ δόγματα τῆς Πίστεως.

Ἡ ἀρχαία Ἑλλάδα ἔδωσε τὸ κάλλος τοῦ λόγου. Ἡ Ὀρθοδοξία ἔδωσε τὴν σωτηρία τῆς ψυχῆς.

Ὁ Μέγας Βασίλειος, ὁ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος καὶ ὁ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος δὲν ἀπέρριψαν τὴν ἑλληνικὴ παιδεία. Τὴν καθάρισαν, τὴν φώτισαν καὶ τὴν ὑπέταξαν στὸν Χριστό. Ὅπως γράφει ὁ Μέγας Βασίλειος στὸ «Πρὸς τοὺς νέους», ὁ ἄνθρωπος δύναται νὰ λάβει ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους ὅ,τι ὠφέλιμο ὁδηγεῖ πρὸς τὴν ἀρετή, ὅπως ἡ μέλισσα λαμβάνει τὸ νέκταρ ἀπὸ τὰ ἄνθη χωρὶς νὰ κρατᾷ τὰ ἄχρηστα.

Ἔτσι ὁ Ἑλληνισμὸς δὲν καταργήθηκε μέσα στὴν Ὀρθοδοξία. Βαπτίσθηκε. Ἡ ἀναζήτηση τῆς σοφίας ἔγινε ἀναζήτηση τοῦ Θεοῦ. Ἡ φιλοσοφία ἔσκυψε μπροστὰ στὴν Ἀποκάλυψη. Τὸ κάλλος τῶν ναῶν ὁδήγησε στὴν βυζαντινὴ ἱεροπρέπεια. Ἡ ἀρχαία ἔννοια τοῦ μέτρου μεταμορφώθηκε σὲ ἀσκητικὴ νηφαλιότητα καὶ ταπείνωση.

Καὶ ὅταν ἔπεσαν οἱ παλαιὲς αὐτοκρατορίες, ἡ Ῥωμανία κράτησε ζωντανὸ τὸν Ἑλληνισμό μέσα στὴν Ὀρθόδοξη Πίστη. Μέσα στὰ μοναστήρια διασώθηκαν τὰ χειρόγραφα, ἡ γλῶσσα, ἡ παράδοση, ἡ ψαλμωδία, ἡ μνήμη τοῦ Γένους. Οἱ μοναχοὶ ἔγιναν φύλακες ὄχι μόνο τῆς πίστεως, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑλληνικῆς ψυχῆς.

«Ἑλλάς σημαίνει Ὀρθοδοξία» ἔλεγαν οἱ παλαιοί, ὄχι ἀπὸ ἐθνικὴ ὑπερηφάνεια, ἀλλὰ διότι ὁ Ἑλληνισμὸς βρῆκε τὴν πληρότητά του μέσα στὸ Πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ. Ἡ ἀρχαία σοφία μόνη της δὲν μπόρεσε νὰ σώσει τὸν ἄνθρωπο. Προετοίμασε ὅμως τὴν γλῶσσα, τὴν σκέψη καὶ τὴν καρδιὰ γιὰ νὰ δεχθεῖ τὸ Εὐαγγέλιο.

Γι’ αὐτὸ καὶ ἡ Ἐκκλησία δὲν πολέμησε τὸν ἀληθινὸ Ἑλληνισμό. Πολέμησε τὴν εἰδωλολατρία, τὴν πλάνη καὶ τὴν ὑπερηφάνεια. Διότι ἡ ἀληθινὴ σοφία δὲν εἶναι νὰ θεοποιεῖ ὁ ἄνθρωπος τὸν ἑαυτό του, ἀλλὰ νὰ γνωρίζει τὸν Δημιουργό του.

«Ἀρχὴ σοφίας φόβος Κυρίου.» Ψαλμὸς ρι΄ 10

Οἱ Ἅγιοι Πατέρες ἔλαβαν τὴν ἀκρίβεια τοῦ ἑλληνικοῦ λόγου καὶ ἔγραψαν μὲ αὐτὴν δογματικὰ κείμενα ποὺ μέχρι σήμερα φωτίζουν τὴν οἰκουμένη. Οἱ ὅροι «οὐσία», «ὑπόσταση», «πρόσωπο», «λόγος», «ἐνέργεια», χρησιμοποιήθηκαν γιὰ νὰ διατυπωθεῖ ἡ ἀλήθεια περὶ τῆς Ἁγίας Τριάδος καὶ τῆς θεανθρωπίνης φύσεως τοῦ Χριστοῦ. Ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα ἔγινε σκεῦος θεολογίας.

Καὶ ἔτσι ἡ Ἑλλάδα δὲν ἔμεινε μόνο παρελθόν ἀρχαίων ναῶν καὶ φιλοσόφων. Ἔγινε τόπος Μαρτύρων, Ὁσίων, Νεομαρτύρων, Ἁγιορειτῶν Πατέρων, βυζαντινῆς ψαλμωδίας καὶ λειτουργικῆς ζωῆς. Ἀπὸ τὸν Παρθενῶνα ὁ ἄνθρωπος πέρασε στὴν Ἁγία Σοφία. Ἀπὸ τὴν ἀναζήτηση τοῦ «ἀγνώστου θεοῦ» στὴν φανέρωση τοῦ Σαρκωμένου Λόγου.

Καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ μεγαλείο τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ὅτι δὲν ἔμεινε φυλακισμένος στὴν δόξα τοῦ παρελθόντος, ἀλλὰ ταπεινώθηκε μπροστὰ στὸν Χριστὸ καὶ ἔγινε φορεὺς Ὀρθοδοξίας.

Σήμερα, σὲ μία ἐποχὴ συγχύσεως καὶ λήθης, ἡ ἀληθινὴ ἀποστολὴ τοῦ Ἑλληνισμοῦ δὲν εἶναι νὰ καυχᾶται μόνο γιὰ τὸ ἀρχαῖο μεγαλείο του, ἀλλὰ νὰ κρατήσει ζωντανὴ τὴν Ὀρθόδοξη Πίστη, τὴν Παράδοση, τὴν γλῶσσα, τὴν ἱστορικὴ μνήμη καὶ τὸ ἦθος τῶν Πατέρων.

Γι’ αὐτὸ καὶ ἡ περικεφαλαία ποὺ στέκει πάνω στὸν ἀρχαῖο κίονα κάτω ἀπὸ τὸ φῶς τοῦ οὐρανοῦ μοιάζει σὰν νὰ περιμένει τὴν συνέχεια τοῦ Γένους. Διότι ὁ Ἑλληνισμὸς δὲν τελειώνει στὴν ἀρχαιότητα. Συνεχίζεται μέσα στὴν Ῥωμιοσύνη, στὴν βυζαντινὴ ψαλμωδία, στὰ μοναστήρια, στὸ θυμίαμα, στὴν θυσία τῶν Νεομαρτύρων καὶ στὴν Ὀρθόδοξη Παράδοση.

Διότι ἔθνος χωρὶς Χριστὸ γίνεται πλήθος. Καὶ πολιτισμὸς χωρὶς Ὀρθοδοξία μετατρέπεται σιγὰ σιγὰ σὲ κέλυφος χωρὶς ψυχή.

Ἡ Ἑλλάδα ἔλαμψε ὅταν ἔνωσε τὴν σοφία μὲ τὴν Ἁγιότητα. Καὶ μόνο τότε γίνεται πραγματικὰ φῶς γιὰ τὸν κόσμο.