Η Καθαρά Εβδομάδα ως Αρχή Μετανοίας και Πνευματικής Καθάρσεως

Η Καθαρά Εβδομάδα ως Αρχή Μετανοίας και Πνευματικής Καθάρσεως

«Νηστεία αληθινή εστίν αλλοτρίωσις κακών», διδάσκει ο Μέγας Βασίλειος. Με αυτή τη φωνή της Εκκλησίας εισερχόμαστε στην πρώτη εβδομάδα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, την αυστηρότερη και κατανυκτικότερη περίοδο όλου του ιερού αυτού σταδίου. Από τα παλαιά χρόνια ονομάζεται Καθαρά Εβδομάδα, διότι δεν αφορά μόνον την τροφή του σώματος, αλλά κυρίως τον καθαρισμό της καρδιάς και την ανακαίνιση του έσω ανθρώπου.

Κατά την εκκλησιαστική πράξη, τη Δευτέρα, Τρίτη και Τετάρτη τηρείται αυστηρή ξηροφαγία, τροφή άνευ ελαίου, ενώ σε μοναστικό πλαίσιο συναντάται και πλήρης αποχή από τροφή έως την ώρα της ακολουθίας. Η Πέμπτη και η Παρασκευή συνεχίζονται χωρίς λάδι. Το Σάββατο και η Κυριακή επιτρέπεται το λάδι και το κρασί, διότι κάθε Σάββατο και Κυριακή φέρουν αναστάσιμο χαρακτήρα, ακόμη και εν μέσω της Σαρακοστής. Στην αυστηρότερη τήρηση, έως και την Παρασκευή της πρώτης εβδομάδας, καθώς και κατά την τελευταία εβδομάδα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, αποφεύγονται όχι μόνον τα ζωικά προϊόντα, αλλά και όσα θεωρούνται έμμεσες μορφές ελαίου ή πλούσια υποκατάστατα. Δεν χρησιμοποιούνται ελιές, ταχίνι, φυστικοβούτυρο και γενικώς επεξεργασμένα φυτικά βούτυρα ή συναφή προϊόντα, ιδίως όταν τηρείται αυστηρή ξηροφαγία. Αυτή η πράξη δεν αποτελεί παντού καθολικό κανόνα για όλους τους πιστούς, αλλά ανήκει στην αυστηρότερη ασκητική παράδοση και εφαρμόζεται με διάκριση και ευλογία πνευματικού πατρός, κατά την πατερική εντολή ότι «πάντα δοκιμάζετε, το καλόν κατέχετε».

Η νηστεία όμως δεν εξαντλείται στον κατάλογο των τροφών. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος επισημαίνει ότι εάν νηστεύει το στόμα από τις τροφές, αλλά δεν νηστεύει από την κατάκριση, τότε η νηστεία μένει ατελής. Ο νους καλείται να νηστεύσει από τους πονηρούς λογισμούς, τα μάτια από την ακαθαρσία, η καρδιά από το μίσος. Χωρίς αυτήν την εσωτερική εργασία, η εγκράτεια παραμένει εξωτερική πράξη και δεν μεταμορφώνει τον άνθρωπο.

Η πρώτη εβδομάδα συνοδεύεται από το Μεγάλο Απόδειπνο και τον Μεγάλο Κανόνα του Αγίου Ανδρέου Κρήτης. Εκεί η ψυχή ακούει τον θρήνο και την αυτοκατηγορία, βλέπει τον εαυτό της μέσα στον καθρέπτη της Αγίας Γραφής και οδηγείται σε συντριβή και αυτογνωσία. «Ψυχή μου, ψυχή μου, ανάστα», αντηχεί η φωνή της Εκκλησίας, καλώντας τον άνθρωπο να εξέλθει από την πνευματική ραθυμία και να επιστρέψει στον Θεό. Η συντριβή αυτή δεν είναι απόγνωση, αλλά γέννηση ελπίδας, διότι ο Θεός «ουκ επιθυμεί τον θάνατον του αμαρτωλού, ως το επιστρέψαι και ζην αυτόν».

Η Εκκλησία πάντοτε ρυθμίζει την αυστηρότητα με μέτρο και φιλανθρωπία. Άνθρωποι με προβλήματα υγείας, ηλικιωμένοι, έγκυες γυναίκες ή όσοι λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή δεν επιβαρύνονται πέρα από τις δυνάμεις τους. Ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος υπενθυμίζει ότι η διάκριση είναι ανώτερη από κάθε άσκηση. Η άσκηση δεν είναι επίδειξη, αλλά ταπείνωση. Δεν είναι νομικισμός, αλλά θεραπευτική οδός.

Η ουσία της πρώτης και της τελευταίας εβδομάδας δεν είναι η απλή αποχή από συγκεκριμένα τρόφιμα, αλλά η βαθύτερη μεταστροφή. Όταν λιγοστεύει η τροφή, καλείται να αυξηθεί η προσευχή. Όταν στενεύει το τραπέζι, να ανοίγει η καρδιά. Όταν αδυνατίζει το σώμα, να ενδυναμώνεται το πνεύμα. Τότε η νηστεία γίνεται αληθινή αρχή μετανοίας και όχι απλός διατροφικός περιορισμός.

Ευχές ολόψυχες σε όλους για καλό στάδιο και καλή δύναμη στον πνευματικό αυτό αγώνα. Μακάρι ο Κύριος να ενισχύει την υπομονή μας και να φωτίζει τα διαβήματά μας, ώστε με συντριβή καρδίας και πνευματική αγαλλίαση να αξιωθούμε να προσκυνήσουμε τα Άγια Πάθη και τη λαμπροφόρο Ανάσταση του Σωτήρος Χριστού. Ο αγώνας ξεκίνησε. Καλή και ευλογημένη Σαρακοστή.

Στην αρχή του σταδίου η Εκκλησία μας καλεί σε καθαρότητα καρδιάς και σε αληθινή επιστροφή προς τον Θεό.