Η Θεία Ανατροπή της Ταπεινώσεως

Η Θεία Ανατροπή της Ταπεινώσεως

«Ἔρχοντο δὲ καὶ οἱ κύνες καὶ ἐπέλειχον τὰ ἕλκη αὐτοῦ» Λουκᾶς 16,21.

Η φράση αυτή δεν προστίθεται απλώς ως δραματική λεπτομέρεια. Ο Κύριος αποκαλύπτει το έσχατο βάθος της ανθρώπινης εγκατάλειψης. Στον ιουδαϊκό κόσμο της εποχής, ο σκύλος δεν ήταν σύμβολο τρυφερότητας αλλά ακαθαρσίας. «Ἄνδρες ἅγιοι ἔσεσθε· καὶ κρέας ἐν πεδίῳ θηριάλωτον οὐ φάγεσθε, τοῖς κυσὶν ῥίψετε αὐτό» Έξοδος 22,31. Και ο Απόστολος Παύλος προειδοποιεί «βλέπετε τοὺς κύνας» Φιλιππησίους 3,2, χρησιμοποιώντας τον όρο για όσους βρίσκονται εκτός της καθαρότητας της πίστεως. Η αναφορά λοιπόν δεν είναι ποιητική. Είναι οδυνηρή.

Ο Λάζαρος κείται στην πύλη. Δεν κάθεται, δεν αναπαύεται, αλλά έχει τοποθετηθεί εκεί, ως σώμα ανήμπορο. Πληγές καλύπτουν τη σάρκα του. Δεν μπορεί να εισέλθει στον ναό. Ο Νόμος θεωρεί την κατάστασή του ακάθαρτη. Δεν μπορεί να αποκαταστήσει τον εαυτό του. Είναι ζωντανός, αλλά ήδη λογίζεται ως περιττός. Δεν είναι μόνο πτωχός. Είναι ταπεινωμένος. Δεν είναι μόνο ασθενής. Είναι κοινωνικά αποκλεισμένος. Δεν είναι μόνο πονεμένος. Είναι λησμονημένος.

Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ερμηνεύοντας την παραβολή, επισημαίνει ότι ο Λάζαρος δεν κατηγορεί, δεν γογγύζει, δεν βλασφημεί, αλλά υπομένει σιωπηλά, και αυτή η υπομονή γίνεται το στεφάνι του. Η σιωπή του πτωχού είναι κραυγή ενώπιον του Θεού. «Ἐγγὺς Κύριος τοῖς συντετριμμένοις τὴν καρδίαν» Ψαλμός 33,19.

Ο πλούσιος δεν του απευθύνει ούτε μία λέξη. Η πύλη που τους χωρίζει είναι πνευματική. Είναι το σύνορο της αδιαφορίας. Όπως διδάσκει ο Μέγας Βασίλειος, «ο πλούτος που δεν μοιράζεται γίνεται κλοπή των πτωχών». Η σιωπή του πλουσίου είναι εσωτερική απομάκρυνση από τον Θεό.

Και τότε επέρχεται η θεία ανατροπή. «Ἀπέθανεν δὲ ὁ πτωχὸς καὶ ἀπενεχθῆναι αὐτὸν ὑπὸ τῶν ἀγγέλων εἰς τὸν κόλπον Ἀβραάμ» Λουκᾶς 16,22. Ο κόσμος δεν τον σήκωσε. Οι άγγελοι τον σήκωσαν. Εκεί όπου οι άνθρωποι δεν πλησίαζαν, ο ουρανός έσπευσε.

Εδώ αποκαλύπτεται η αλήθεια που διαπερνά όλη την Ορθόδοξη Παράδοση. Η απόρριψη των ανθρώπων δεν ταυτίζεται με την κρίση του Θεού. Η Εκκλησία δεν μετρά με εξωτερικά κριτήρια. Μετρά με την ταπείνωση, την υπομονή, την καρδιακή καθαρότητα.

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός εισήλθε σε έναν κόσμο που δεν Τον δέχθηκε. «Ἦλθεν εἰς τὰ ἴδια, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον» Ἰωάννης 1,11. «Ἀνὴρ ὀδυνῶν καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν» Ἠσαΐας 53,3. Έπαθε «ἔξω τῆς πύλης» Ἑβραίους 13,12, εισερχόμενος στον χώρο της απορρίψεως, για να αγιάσει εκείνους που θεωρούνταν ακάθαρτοι.

Εκεί όπου ο Λάζαρος υπέμεινε ταπείνωση εκ των περιστάσεων, ο Χριστός επέλεξε την ταπείνωση εκουσίως. Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος ομολογεί ότι «ὁ πλούσιος πτωχεύει, ἵνα ἐγὼ πλουτήσω». «Δι’ ὑμᾶς ἐπτώχευσεν πλούσιος ὤν» Β΄ Κορινθίους 8,9. Ο Χριστός εισέρχεται στην ανθρώπινη φτώχεια, ώστε ο άνθρωπος να εισέλθει στη θεία κοινωνία.

Όπως ο Λάζαρος δεν μπορούσε να θεραπεύσει τις πληγές του, έτσι και ο άνθρωπος δεν δύναται να θεραπεύσει μόνος του την πληγή της αμαρτίας. Η σωτηρία δεν είναι αυτοδικαίωση. Είναι χάρη. «Τὸν ἐρχόμενον πρός με οὐ μὴ ἐκβάλω ἔξω» Ἰωάννης 6,37.

Η παραβολή δεν είναι απλώς ιστορική αφήγηση. Είναι καθρέφτης. Κάθε ψυχή καλείται να αναρωτηθεί αν στέκεται στην πλευρά της ταπεινής υπομονής ή της σκληρής αυτάρκειας. Η Εκκλησία διακηρύσσει ότι ο Θεός «ἀντιτάσσεται ὑπερηφάνοις, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν» Ἰακώβου 4,6.

Ο Λάζαρος δεν κατέκτησε τον ουρανό με δύναμη. Τον έλαβε ως δώρο. Ο πλούσιος δεν έχασε λόγω χρημάτων, αλλά λόγω απουσίας αγάπης. Η αγάπη είναι το μέτρο της αιωνιότητας.

Σήμερα, όποιος κείται πνευματικά στην πύλη, πληγωμένος, απορριμμένος, συντετριμμένος, δεν είναι αόρατος στα μάτια του Θεού. Ο Χριστός πλησιάζει εκεί όπου ο άνθρωπος δεν τολμά. Και εκεί όπου ο κόσμος βλέπει ατιμία, ο ουρανός βλέπει προετοιμασία δόξης.

Η θεία δικαιοσύνη δεν ταυτίζεται με την ανθρώπινη εκτίμηση. Ο Θεός υψώνει εκείνον που ταπεινώνεται και αγκαλιάζει εκείνον που ο κόσμος απορρίπτει. Αυτή είναι η παρηγορία της Εκκλησίας και η ελπίδα κάθε συντετριμμένης καρδιάς.

Ο Λάζαρος στην πύλη γίνεται εικόνα κάθε ταπεινής ψυχής που περιμένει τον Θεό. Και ο Θεός δεν αργεί.

«Λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας» Ψαλμός 117,22. Το χωρίο αυτό, που επαναλαμβάνεται και στην Καινή Διαθήκη, φανερώνει καθαρά ότι εκείνος που οι άνθρωποι απορρίπτουν μπορεί να γίνει θεμέλιο στο σχέδιο του Θεού.

Η σιωπηλή υπομονή γίνεται δρόμος ουρανού.