Βατάτα η εδώδιμος

Βατάτα η εδώδιμος

Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονομασία του βοτάνου είναι BATATA edulis (Βατάτα η εδώδιμος). Η κοινή της ονομασία είναι Γλυκοπατάτα και ανήκει στην οικογένεια των Περιαλλοκαυλωδών. Μοιάζει με την πατάτα, αλλά δεν έχει καμία σχέση μαζί της.
Στη χώρα μας καλλιεργείται σε Δωδεκάνησα, Πελοπόννησο και Επτάνησα.
Είναι φυτό μονοετές, ελικοφόρο και αναρριχώμενο. Οι βλαστοί είναι μακριοί, έρποντες ή αναρριχώμενοι και φέρουν μεγάλα φύλλα, μακριά, συνήθως σχήματος καρδιάς με χρώμα βαθύ πράσινο. Το φυτό για να ανθίσει απαιτεί μικρή διάρκεια της ημέρας. Τα άνθη του φύονται κατά ταξιανθίες έχουν χρώμα κόκκινο, σχήμα χοανοειδές με πλατύ έλασμα και φύονται από τις μασχάλες των φύλλων.
Η ρίζα που είναι το φαγώσιμο τμήμα του φυτού έχει χρώμα καφέ, κίτρινο, πορτοκαλί ή κόκκινο εξωτερικά και κίτρινου, λευκού, πορτοκαλί και ορισμένες φορές κόκκινου εσωτερικά. Το σχήμα της είναι ατρακτοειδές έως μακρύ ή κονδυλώδες.
Είναι φυτό αυτοφυές σε Ν. Αμερική και Αφρική. Στην Αφρική το χρησιμοποιούν εκτός των άλλων και ως τάπητα κάτω από τις καφεφυτείες για να συγκρατεί την υγρασία. Οι γλυκοπατάτες τρώγονται βραστές ή ψητές σκέτες, αλλά και σε γαρνιτούρες, ως ορεκτικό, ως επιδόρπιο με προσθήκη ζάχαρης άχνης, σε γέμισμα διαφόρων πιτών κ.λπ. Χρησιμοποιούνται επίσης και για την παραγωγή αλκοόλης και αλκοολούχων ποτών.

Ιστορικά στοιχεία
Η γλυκοπατάτα για πολλούς αιώνες ήταν μία από τις πιο δημοφιλείς τροφές των τροπικών και υποτροπικών χωρών. Οι ιθαγενείς των Δυτικών Ινδιών πρόσφεραν στον Κολόμβο και τους άνδρες του βρασμένες ρίζες, που τις περιέγραψαν σαν «παρόμοιες σε γεύση με τα κάστανα». Την νέα αυτή τροφή πήραν μαζί τους πίσω στην Ισπανία, απ’ όπου διαδόθηκε και στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Στην παραδοσιακή ιατρική θεωρείται αντιαρθριτικός παράγοντας και είναι γνωστή ως «βολβός των ρευματισμών» αλλά και ως βολβός των κολικών», αν και πρέπει να τονίσουμε ότι δεν είναι βολβός αλλά η ρίζα του φυτού.
Εκτιμάται ότι είναι ίσως η καλύτερη θεραπεία για το χολικό κολικό και ιδιαίτερα ευεργετική για τη ναυτία των εγκύων. Σε πολλούς πολιτισμούς θεωρείται αντισπασμωδική, διουρητική, παράγοντας για την πρόκληση εμμηνόρροιας και ιδανική τροφή για την πρόληψη των αποβολών καθώς και για τη θεραπεία του άσθματος.

Συστατικά – χαρακτήρας
Το βότανο είναι πλούσιο σε άμυλο, με ελάχιστες λευκωματώδεις ουσίες, εύγευστη, υγιεινή και τρώγεται βρασμένη ως γλύκισμα. Η γλυκοπατάτα περιέχει υδατάνθρακες, ζάχαρα, φυτικές ίνες, λίπος, πρωτεΐνες, βιταμίνη Α, β-καροτένιο, θειαμίνη, ριβοφλαβίνη, νιασίνη, παντοθενικό οξύ, βιταμίνη Β6, βιταμίνη Β9, βιταμίνη Ε, ασβέστιο, σίδηρο, μαγνήσιο, φωσφόρο, κάλιο και ψευδάργυρο.
Οι ποικιλίες που έχουν πορτοκαλί σάρκα είναι πλούσιες σε καροτένιο.

Ανθιση – χρησιμοποιούμενα μέρη – συλλογή
Είναι φυτό που δεν αγαπά το κρύο και φυτεύεται Μάρτιο και Απρίλιο. Η καλλιέργεια του δεν είναι δύσκολη και μοιάζει με αυτή της κοινής πατάτας. Συλλέγεται πέντε μήνες μετά τη φύτευση.
Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιμοποιούνται οι ωοειδείς ή ποικίλου σχήματος κόνδυλοι, χρώματος λευκού ή κιτρίνου.

Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις:
Η γλυκοπατάτα είναι πλούσια σε διατροφικές ίνες, με αποτέλεσμα να μειώνει τον κίνδυνο της δυσκοιλιότητας και του καρκίνου του παχέος εντέρου και του ορθού.
Μειώνει τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων, διαβήτη και παχυσαρκίας. Η παρουσία του β-καροτένιου βοηθά τον οργανισμό στη καταπολέμηση των ελευθέρων ριζών.

Εξαιτίας της παρουσίας σιδήρου και ασβεστίου, βοηθά στην καλή κυκλοφορία του αίματος, καθώς και τη βελτίωση της οστικής πυκνότητας.
Τα καροτένια (β-καροτίνη και λουτεΐνη) μετατρέπονται στο συκώτι σε βιταμίνη Α.
Η παρουσία της καροτίνης βοηθά σημαντικά στην ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος και τη διατήρηση της υγιούς επιδερμίδας.
Επίσης η γλυκοπατάτα έχει υψηλή περιεκτικότητα σε αντιοξειδωτικά τα οποία είναι ενώσεις που καταπολεμούν τις ελεύθερες ρίζες στον οργανισμό προλαμβάνοντας την οξείδωση των κυττάρων. Σύμφωνα με ιάπωνες ερευνητές η αντιοξειδωτική δράση της γλυκοπατάτας οφείλεται σε μία ομάδα πολυφαινολών, όπως το χλωρογονικό οξύ.
Για όσους κάνουν δίαιτα, η γλυκοπατάτα είναι μία καλή επιλογή γιατί μία μεγάλη γλυκοπατάτα έχει 140 θερμίδες.
Ο χυμός της γλυκοπατάτας έχει αποχρεμπτικές ιδιότητες. Χρησιμοποιείται στις αναιμίες που συνοδεύονται από έλλειψη σιδήρου, στην αρτηριοσκλήρυνση και διάφορες φλεγμονώδεις ασθένειες των πνευμόνων. Ακόμη, ο χυμός χρησιμοποιείται εξωτερικά για καψίματα και ελκώδεις πληγές του δέρματος, έχει αντιμικροβιακές ιδιότητες, χάρη στην παρουσία παρασιτοκτόνων ουσιών στο φρέσκο χυμό της.

Παρασκευή και δοσολογία:
Η γλυκοπατάτα τρώγεται ψητή, ατμοβρασμένη ή μαγειρευτή σε πουτίγκες ή πίτες. Αν είναι δυνατόν πρέπει να μαγειρεύεται με τη φλούδα ώστε να διατηρεί τις θρεπτικές της ουσίες. Αν δεν μας αρέσει, βγάζουμε τη φλούδα μετά το βράσιμο.
Ερευνητές εκτιμούν ότι μισό ποτήρι γλυκοπατάτα την ημέρα μειώνει κατά 50% τον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα.

Προφυλάξεις
Να αποφεύγετε τις μαλακές, μαραμένες γλυκοπατάτες, καθώς επίσης και όσες έχουν πρασινωπή απόχρωση. Αυτό το πράσινο χρώμα υποδηλώνει την παρουσία της τοξικής ουσίας που ονομάζεται σολανίνη η οποία μπορεί να προκαλέσει διάρροια ή πονοκέφαλο.
Η γλυκοπατάτα είναι κάπως πιο δύσπεπτη από την κοινή πατάτα. Σε περίπτωση υπερκατανάλωσης, τα υψηλά επίπεδα καροτένιου μπορεί να προκαλέσουν ελαφρύ κιτρίνισμα του δέρματος. Το χρώμα εξαφανίζεται μόλις σταματήσετε την κατανάλωση, χωρίς άλλες συνέπειες.

Υ.Σ.: Όλα τα προηγούμενα άρθρα της στήλης μπορούμε να τα βρούμε στη διεύθυνση www.herb.gr.