Ράμνος

Ράμνος

Βιότοπος – περιγραφή:
Η λατινική ονομασία του βοτάνου είναι RHAMNUS fragula (Ράμνος η εύθραυστος). Ανήκει στην οικογένεια των Ραμνιδών. Το συναντούμε με τις κοινές ονομασίες ράμνος, βουρβουλιά, φραγκούλα, λευκαγκαθιά.
Είναι θάμνος ή δενδρύλλιο φυλλοβόλο, ωραίο, που φτάνει σε ύψος τα 5 έως 7 μέτρα, χωρίς αγκάθια, με κλαδιά προς τα πάνω. Τα φύλλα αντιστρόφως αυγοειδή έως ελλειπτικά, σφηνοειδή συνήθως στη βάση, συνήθως λειόχειλα και λεία. Τα άνθη μικρά, αρσενικά και θηλυκά μαζί, με 5 λευκάζοντα σέπαλα, 5 πέταλα που περιβάλλουν τους στήμονες, με τρίχωρο ωοθήκη. Είναι είδος ερμαφρόδιτο και επικονιάζεται από τα έντομα. Οι καρποί είναι ερυθροί, που παίρνουν καστανό χρώμα όταν ωριμάσουν. Είναι χυμώδεις στρογγυλοί και περιέχουν τρεις σπόρους.
Το συναντούμε σε όλη την Ευρώπη και στη χώρα μας ιδιαίτερα στις περιοχές Θεσσαλίας, Αιτωλοακαρνανίας, Κέρκυρα και Δυτική Μακεδονία. Στην Ελλάδα συναντούμε 7 είδη του φυτού. Η Αειθαλής (κοινώς κιτρινόξυλο), η Ποικιλόφυλλος , η Βαφική, η ελαιοειδλης (κοινώς μαραγκαθιά, λατσιχεριά, αμπαλάρος, μαζουλιά, καζουλιά), η ελληνική, η καθαρτική (που συναντούμε σε ορεινούς τόπους της Λακωνίας όπου την αποκαλούν λευκαγκαθιά καθώς και σε περιοχές της Κεφαλονιάς όπου την αποκαλούν Σπυράκι),

Ιστορικά στοιχεία:
Ο Ράμνος χρησιμοποιείται σαν φαρμακευτικό φυτό από τον 19ο αιώνα. Όταν ο 1832 οι χημικοί Ντουμάς και Λαμπέρτ δημιούργησαν μία νέα οργανική ουσία, το ανθρακένιο (από ανθρακίτη) δεν φαντάστηκαν ότι η ένωση αυτή θα αποτελούσε μία από τις βάσεις της βιομηχανίας χρωστικών ουσιών για υφάσματα. Ο άνθρωπος πάντοτε έπαιρνε από τα φυτά τις χρωστικές ουσίες που χρησιμοποιούσε για να ζωγραφίζει ή να βάφει το μπαμπάκι ή το μαλλί με τα οποία ύφαινε τα ρούχα ή τα χαλιά του. Μόλις κατά τον Μεσαίωνα όμως αντιλήφθηκαν ότι ορισμένες χρωστικές αυτές ουσίες είχαν καθαρτικές ιδιότητες. Στη συνέχεια η χρήση των φυτικών βαφών εγκαταλείφθηκε και πολλά φυτά όπως ο Ράμνος άλλαξαν ρόλο και τα χρησιμοποιούσαν μόνο σαν καθαρτικά και για το αδυνάτισμα.
Στην Κρήτη το βότανο το αποκαλούν Ράμνο ή Άραμνο. Στη λαϊκή ιατρική χρησιμοποιούσαν τα φύλλα και το φλοιό του θάμνου ως φάρμακο για το έκζεμα.

Συστατικά-χαρακτήρας:
Ο φλοιός και οι νέοι βλαστοί περιέχουν πολλά γλυκοσίδια (φραγκουλαροσίδιο, φραγκουλίνη και φραγκουλαμοδίνη η οποία είναι και η καθαρτική ουσία).

Άνθιση – χρησιμοποιούμενα μέρη – συλλογή:
Ανθίζει Μάιο και Ιούνιο. Οι σπόροι του ωριμάζουν από Σεπτέμβριο μέχρι Νοέμβριο. Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιμοποιείται η φλούδα, η οποία συλλέγεται κατά τον Νοέμβριο και τα νέα βλαστάρια. Η φλούδα όταν συλλεγεί πρέπει να ξεραθεί γιατί η χλωρή φέρνει εμετούς.
Η συλλογή γίνεται από δέντρα μεγαλύτερα των 5 ετών.

Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις:
Είναι βότανο που δρα ως χολαγωγό και ως καθαρτικό το οποίο ενεργεί επί του ακραίου τμήματος του εντέρου. Η καθαρτική επίδραση του βοτάνου εξαρτάται από την επίδραση της χολής στη χρωστική του ουσία. Απορροφάται από το λεπτό έντερο και έξι ώρες μετά πηγαίνει στο παχύ έντερο, όπου δρα ως καθαρτικό. Το πλεονέκτημα του Ράμνου σε σχέση με άλλα καθαρτικά που περιέχουν όπως και αυτός ανθρακενοσίδια, είναι ότι περιέχει και ίχνη κυανογόνων ετεροσιδίων με καταπραϋντικές ιδιότητες και μπορεί να λαμβάνεται συνεχώς επί πολλές ημέρες χωρίς να προκαλεί ερεθισμό. Για τον λόγο αυτό μπορεί να χρησιμοποιείται στις κούρες αδυνατίσματος. Το βότανο για να ενεργήσει χρειάζεται 8 έως 12 ώρες για τον λόγο αυτό πρέπει να παίρνεται βράδυ.
Σε προβλήματα δυσκοιλιότητας που οφείλεται σε ανεπάρκεια πεπτικών υγρών της χολής ο συνδυασμός Ράμνου με άλλα βότανα όπως τα φύλλα Αλεξανδρείας, ρίζες Ραδικιού και Ταραξάκου, δίνουν καλά αποτελέσματα. Το ίδιο ωφέλιμα θεωρούνται και σε προγράμματα ενάντια στη παχυσαρκία.
Εσωτερικά το βότανο θεωρείται ότι δρα ως καθαρτικό θετικά ακόμα σε κολικούς, γαστρίτιδα, έλκη στομάχου και δωδεκαδακτύλου και σαν χολαγωγό σε ασθένειες συκωτιού, χρυσή και σκουλήκια των εντέρων.
Εξωτερικά χρησιμοποιείται σε παθήσεις των ούλων και προσβολών του τριχωτού της κεφαλής.

Παρασκευή και δοσολογία:
Ο αποξηραμένος φλοιός παρασκευάζεται ως έγχυμα ή ως εκχύλισμα όταν λαμβάνεται για καθαρτικό. Η νωπή δρόγη ενεργεί ως δραστικό εμετικό. Ο φλοιός πρέπει να διατηρηθεί τουλάχιστον επί ένα χρόνο πριν χρησιμοποιηθεί για να καταστραφούν οι ανθρόνες που περιέχει. Ακόμη καλύτερο είναι να χρησιμοποιούμε αποξηραμένο φλοιό τριών ή τεσσάρων ετών. Αν χρησιμοποιηθεί νωπός ο φλοιός πρέπει να βράζεται για ώρες προκειμένου οι εμετικές ουσίες να μετατραπούν σε καθαρτικές.
Βάζουμε δύο κουταλιές αποξηραμένου φλοιού σε ένα κιλό νερό, το αφήνουμε να μουσκέψει καλά και στη συνέχεια το βράζουμε για ένα λεπτό. Το αφήνουμε να κρυώσει για 12 ώρες και πίνουμε ένα ποτήρι κάθε βράδυ. Υπό μορφή εκχυλίσματος η δοσολογία είναι 20 έως 40 σταγόνες σε λίγο νερό κάθε βράδυ.

Προφυλάξεις:
Τα ανθρακενοσίδια που περιέχει το βότανο το καθιστούν επικίνδυνο για τις εγκύους και όσους υποφέρουν από αιμορροΐδες γιατί προκαλεί συρροή του αίματος στα σπλάχνα.
Το βότανο πρέπει να χρησιμοποιείται 12 μήνες μετά την συλλογή και αποξήρανση του γιατί διαφορετικά είναι δηλητηριώδες. Δεν το χρησιμοποιούμε σε περιπτώσεις εντερικής απόφραξης, στένωσης, ατονίας, φλεγμονώδους νόσου του κόλου, σκωληκοειδίτιδα, κοιλιακό άλγος άγνωστης προέλευσης. Δεν το χρησιμοποιούμε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Συνίσταται δύο εβδομάδες υπό ιατρική παρακολούθηση.

Υ.Σ.
Όλα τα προηγούμενα άρθρα της στήλης μπορούμε να τα βρούμε στη διεύθυνση www.herb.gr.