ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΕΙΚΟΝΑΣ - ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΕΙΚΟΝΑΣ - ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟ ΑΞΙΟΝ ΕΣΤΙ

Διήγησις περὶ τοῦ γενομένου θαύματος ὑπὸ τοῦ Ἀρχαγγέλου Γαβριήλ, ἤτοι περὶ τοῦ Ἀρχαγγελικοῦ ὕμνου τοῦ «Ἄξιόν ἐστιν»

Τό παρακάτω ἱστορικὸ γράφτηκε ὡς ὑπόμνημα ἀπὸ τὸν ἱερομόναχο Σεραφεὶμ τὸν Θυηπόλο τὸ 1548 (ἀπὸ κτίσεως κόσμου 7056), ὁ ὁποῖος ὑπῆρξε καὶ Πρῶτος του Ἁγίου Ὅρους καὶ διέσωσε ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης.

Κοντὰ στὴ Σκήτη τοῦ Πρωτάτου, ποὺ βρίσκεται στὶς Καρυὲς τοῦ Ἁγ. Ὅρους – στὴν ἀριστερὴ ὄχθη τοῦ χειμάρρου τοῦ Λιβαδογένη, κάτω ἀπὸ τὴ ρωσικὴ Σκήτη τοῦ Ἁγ. Ἀνδρέα – ἐκεῖ κοντὰ στὴν τοποθεσία τῆς Ι. Μονῆς Παντοκράτορος, εἶναι ἕνας λάκκος (χαράδρα) μεγάλος, ποὺ ἔχει διάφορα Κελλιά.
Σὲ ἕνα ἀπὸ αὐτὰ τὰ Κελλιά, ποὺ ἦταν ἀφιερωμένο στὴν Κοίμηση τῆς Θεοτόκου, κατοικοῦσε ἕνας ἐνάρετος Ἱερομόναχος γέροντας μὲ τὸν ὑποτακτικό του. Ἐπειδὴ συνηθίζονταν νὰ γίνεται ἀγρυπνία κάθε Κυριακὴ στὴν παραπάνω Σκήτη τοῦ Πρωτάτου, τὸ ἀπόγευμα ἑνὸς Σαββάτου, θέλοντας ὁ Γέροντας νὰ πάει στὴν ἀγρυπνία, λέγει στὸν ὑποτακτικὸ :

Ἡ ἐμφάνιση τοῦ Ἀρχαγγέλου
– Ἐγώ, τέκνο μου, θὰ πάω νὰ ἀκούσω τὴν ἀγρυπνία, ὡς συνήθως. Ἐσὺ μεῖνε στὸ κελὶ καὶ ἀνάγνωσε τὴν ἀκολουθία σου. Καὶ ἔτσι ἔφυγε.
Τὸ βράδυ, ἀκούει ὁ ὑποτακτικὸς νὰ χτυπάει κάποιος τὴν πόρτα τοῦ κελλιοῦ. Πῆγε, τὴν ἄνοιξε καὶ βλέπει κάποιον ξένο καὶ ἄγνωστο μοναχό, ὁ ὁποῖος, ἀφοῦ παρακάλεσε, μπῆκε καὶ ἔμεινε ἐκείνη τὴ βραδιὰ στὸ κελί.
Τὴν ὥρα τοῦ ὄρθρου σηκώθηκαν καὶ ἔψαλλαν καὶ οἱ δυὸ τὴν ἀκολουθία. Ὅταν ὅμως ἦλθαν στὸ τὴν Τιμιωτέραν τῶν Χερουβίμ, ὁ ὑποτακτικὸς ἔψαλλε ἕως τέλους τὸ συνηθισμένο καὶ παλαιὸ ὕμνο τοῦ Ἁγ. Κοσμᾶ τοῦ Ποιητοῦ ἐνῶ ὁ ξένος μοναχὸς στάθηκε μπροστὰ ἀπὸ τὴν εἰκόνα τῆς Θεοτόκου καὶ μὲ περισσὴ εὐλάβεια καὶ φόβο, κάνοντας ἄλλη ἀρχὴ τοῦ ὕμνου, τὸν ἔψαλλε μελίρρυτα ὡς ἑξῆς:

« Ἄξιον ἐστὶν ὡς ἀληθῶς,
μακαρίζειν σὲ τὴν Θεοτόκον,
τὴν ἀειμακάριστον καὶ παναμώμητον
καὶ μητέρα τοῦ Θεοῦ ἠμῶν».

Καὶ μετὰ ἐπισύναψε καὶ τὴν Τιμιωτέραν μέχρι τέλους.
Ὅταν ἄκουσε αὐτὸ ὁ ὑποτακτικὸς ἐνθουσιάστηκε, ἀφ’ ἑνὸς γιὰ τὸ νέο ὕμνο ἀφετέρου γιὰ τὴν Ἀγγελοειδὴ φωνὴ καὶ οὐράνια μελωδία ποὺ ἄκουσε καὶ λέει πρὸς τὸν ξένο μοναχό:

– Ἐμεῖς μόνο τὴν Τιμιωτέρα ψάλλουμε, τὸ « Ἄξιον Ἐστὶν » δὲν τὸ ἔχουμε ἀκούσει ποτέ, οὔτε ἐμεῖς οὔτε καὶ οἱ προγενέστεροι ἀπό μας. Ἀλλὰ σὲ παρακαλῶ, κάνε ἀγάπη καὶ γράψε σὲ μένα τὸν ὕμνο αὐτὸ γιὰ νὰ τὸν ψάλλω καὶ ἐγὼ στὴν Θεοτόκο.
– Φέρε μου μελάνι καὶ χαρτὶ γιὰ νὰ γράψω τὸν ὕμνο, τοῦ εἶπε ὁ ξένος μοναχός.
– Δὲν ἔχω οὔτε μελάνι οὔτε χαρτὶ , εἶπε ὁ ὑποτακτικός. Τότε ὁ ξένος μοναχὸς εἶπε:
– Φέρε μου μία πλάκα .
Ὁ ὑποτακτικὸς πῆγε τότε καὶ ἔφερε μία πλάκα (λέγεται μάλιστα ὅτι ἡ πλάκα αὐτὴ ἦταν ἀπὸ τὸ δάπεδο τοῦ ναοῦ, τὸ ὁποῖο φαίνεται καὶ ὡς τὸ πιὸ πιθανό). Τὴν πῆρε λοιπὸν ὁ ξένος καὶ ἔγραψε πάνω σ’ αὐτὴ μὲ τὸ δάκτυλό του τὸν παραπάνω ἐξαίσιο ὕμνο, δηλαδὴ τὸ Ἄξιον Ἐστίν.
Καί, ὢ τοῦ θαύματος!!!, τὰ γράμματα χαράχθηκαν τόσο βαθιὰ πάνω στὴ σκληρὴ πλάκα, σὰν νὰ γράφηκαν σὲ μαλακὸ πηλό. Ποιὸς νὰ περιγράψει τὴν ἔκπληξη τοῦ ὑποτακτικοῦ ποῦ βρέθηκε μπροστὰ σ’ αὐτὸ τὸ ἐξαίσιο γεγονός, ὁ ὁποῖος δικαιολογημένα στάθηκε ἐμβρόντητος παραλαμβάνοτας τὴν πλάκα ἀπὸ τὸν ἄγνωστο αὐτὸ μοναχό;.
Στὴ συνέχεια ὁ ξένος λέγει στὸν ὑποτακτικό:
– Ἀπὸ σήμερα καὶ στὸ ἑξῆς ἔτσι νὰ ψάλλετε αὐτὸ τὸν ὕμνο καὶ ἐσεῖς, ἀλλὰ καὶ ὅλοι οἱ Ὀρθόδοξοι στὴν Κυρία ἠμῶν Θεοτόκο. Καὶ μετὰ ἐξαφανίστηκε. Ἡ παράδοση λέγει, ὅτι ἦταν ὁ Ἀρχάγγελος Γαβριήλ, ἀπεσταλμένος ἀπὸ τὸ Θεὸ γιὰ νὰ ἀποκαλύψει τὸν ἀγγελικὸ αὐτὸ ὕμνο στὴν ἀνθρωπότητα./ Ο ὑποτακτικὸς μοναχός, δοκιμάζοντας ἔκπληξη στὴν ἔκπληξη καὶ χαρὰ στὴν χαρά, προσκύνησε τὸν τόπο ὅπου στάθηκε ὁ Ἄγγελος καὶ ξεφώνησε: «Νῦν εἶδα ἀληθῶς ὅτι ἐξαπέστειλε Κύριος τὸν Ἄγγελο Αὐτοῦ» καὶ ἀτενίζοντας τὴν εἰκόνα τῆς Θεοτόκου: «Δεδοξασμένα ἐλαλήθη περί σου ἡ πόλις τοῦ Θεοῦ, Δέσποινά μου Μαρία».

Στὴ κοινὴ σύναξη τοῦ Πρωτάτου…
Ὅταν ἐπέστρεψε ἀπὸ τὴν ἀγρυπνία ὁ Γέροντας, ἄρχισε ὁ ὑποτακτικὸς νὰ τοῦ διηγεῖται ὅλα ὅσα εἶχαν συμβεῖ καὶ νὰ τοῦ ψάλλει τὸ «Ἄξιον Ἐστίν» ὅπως τοῦ παρήγγειλε ὁ Ἄγγελος, καὶ στὴ συνέχεια τοῦ ἔδειξε καὶ τὴν πλάκα μὲ τὰ ἀγγελοχάρακτα γράμματα.
Ὁ Γέροντας ἀκούγοντας καὶ βλέποντας ὅλα αὐτά, ἔμεινε ἐκστατικὸς ἀπέναντι στὸ θαῦμα. Πῆραν καὶ οἱ δυὸ τὴν ἀγγελοχάρακτη πλάκα καὶ πῆγαν στὸ Πρωτάτο. Τὴν ἔδειξαν στὸν Πρῶτο ἀλλὰ καὶ στοὺς Γέροντες τῆς Κοινῆς Σύναξης καὶ τοὺς διηγήθηκαν ὅλα τὰ γενόμενα. Αὐτοὶ δόξασαν τὸ Θεὸ καὶ εὐχαρίστησαν τὴ Κυρία Θεοτόκο γιὰ τὸ ἐξαίσιο αὐτὸ θαῦμα. Ἀμέσως ἔστειλαν τὴν πλάκα στὴν Κωνσταντινούπολη πρὸς τὸν Πατριάρχη καὶ τὸν Αὐτοκράτορα, ἀφοῦ τοὺς ἔγραψαν καὶ γράμματα ποὺ ἐξιστοροῦσαν ὅλη τὴν ὑπόθεση τοῦ γεγονότος.
Ἀπὸ τότε καὶ μετὰ ὁ Ἀγγελικὸς αὐτὸς ὕμνος διαδόθηκε σὲ ὅλη τὴν Οἰκουμένη καὶ ψάλλεται στὴ Θεομήτορα ἀπὸ ὅλους τους Ὀρθοδόξους. Ἡ δὲ εἰκόνα τῆς Θεοτόκου ποὺ βρισκόταν στὴν Ἐκκλησία τοῦ κελιοῦ στὸ ὁποῖο ἔγινε αὐτὸ τὸ Θαῦμα, μὲ κοινὴ ἀπόφαση τῶν Πατέρων ἀποφασίσθηκε νὰ μεταφερθεῖ στὸ Ἱερὸ Βῆμα τοῦ Πρωτάτου.

Ὁ λάκκος τοῦ «Ἄδειν».
Τὸ κελλὶ ἐκεῖνο, ἀπὸ τὸ ὁποῖο μεταφέρθηκε ἡ ἀγγελοΰμνητη εἰκόνα, πῆρε τὴν ἐπωνυμία «Ἄξιόν Ἐστι», ἐνῶ ὁ λάκκος (ἡ τοποθεσία) ποὺ βρίσκεται τὸ κελλὶ ὀνομάζεται ἀπὸ ὅλους μέχρι σήμερα «Ἄδειν» (δηλαδὴ ψάλλειν), ἐπειδὴ ἐκεῖ γιὰ πρώτη φορᾶ ψάλθηκε ὁ ἀγγελικὸς αὐτὸς ὕμνος. Ὅτι ὁ Ἄγγελος ποὺ φάνηκε ὡς ξένος μοναχὸς ἦταν ὁ Ἀρχάγγελος Γαβριὴλ μαρτυρεῖ καὶ τὸ βιβλίο τοῦ Μηναίου κατὰ τὴν ἑνδεκάτη Ἰουνίου ὡς ἑξῆς: «Τὴ αὐτὴ ἡμέρα, ἡ σύναξις τοῦ Ἀρχαγγέλου Γαβριὴλ ἐν τῷ Ἄδειν».
Καὶ ἐπειδή, ὅπως φαίνεται, στὶς ἕνδεκα Ἰουνίου ἔγινε τὸ θαῦμα αὐτό, οἱ Πατέρες τελοῦσαν κάθε ἔτος σύναξη καὶ Θεία Λειτουργία στὸν παραπάνω λάκκο, τιμώντας καὶ δοξάζοντας τὸν Ἀρχάγγελο Γαβριὴλ ὁ ὁποῖος ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ὑπῆρξε ὁ ἔνθεος ὑμνολόγος, τροφέας, διακονητὴς καὶ χαροποιὸς Εὐαγγελιστὴς τῆς Θεοτόκου.

Καὶ πάλαι μὲν ὁ Δεσπότης τῶν ὅλων Θεὸς ἔδωκε τὰς δέκα ἐντολὰς εἰς τοὺς Ἑβραίους, γεγραμμένας μὲ τὸν αὑτοῦ δάκτυλον ἐπάνω εἰς τὰς δυὸ λιθίνας πλάκας, τώρα δὲ ὁ Ἄρχων τῶν τοῦ Θεοῦ Ἀγγέλων ἔδωκεν εἰς ὅλους τοὺς Ὀρθοδόξους τὸν πλέον γλυκύτατον καὶ ἐρασμιώτερον ὕμνον τῆς Μητρὸς τοῦ Θεοῦ, γεγραμμένον εἰς λιθίνην πλάκα μὲ τὸν ἀρχαγγελικὸν αὐτοῦ δάκτυλον.

Βλέπε δὲ πῶς ἐπληρώθη ἡ προφητεία τοῦ Θείου Γαβριὴλ ὁποῦ εἶπεν, ὅτι νὰ ψάλλωσι τὸν ὕμνον τοῦτον ὅλοι οἱ Ὀρθόδοξοι· διότι τόσον κοινὸς καὶ ποθεινὸς ἐγένετο ὁ Ἀρχαγγελοσύνθετος οὗτος ὕμνος εἰς ὅλους τοὺς Ὀρθοδόξους, ὥστε καὶ αὐτὰ τὰ μικρὰ παιδάρια τῶν Χριστιανῶν ἠξεύρουν καὶ τὸν ψάλλουν μεφαλοφώνως τὴν σήμερον, μὲ μεγάλην χαρὰν τῆς καρδίας των, εἰς δόξαν τῆς Θεοτόκου, ἧς ταῖς Ἁγίαις πρεσβείαις ἀξιωθείημεν τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν. Ἀμήν.