Βετονική η φαρμακευτική

Βετονική η φαρμακευτική

Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονομασία του βοτάνου είναι BETONICA officinalis (Βετονική η φαρμακευτική). Ανήκει στην οικογένεια των Χειλανθών.
Στη χώρα μας το συναντούμε με τις ονομασίες Στάχυς Μπετόνικα, Βετονική, Πριονίτης (στη Λακωνία), Μπιτόγκα. (Κεφαλονιά), Αγιάννη.
Είναι φυτό ποώδες και πολύχρονο με φύλλα αντίθετα με μακρύ μίσχο, μακρουλά, πριονωτά και λεία. Στέλεχος με σκληρές τρίχες, τετράγωνο. Aνθη σε βαθύ πορφυρό χρώμα, σε σπονδύλους που διακόπτονται. Φτάνει σε ύψος τα 75 εκατοστά.
Απαντάται σε αμμουδερά και ξηρά λιβάδια.

Ιστορικά στοιχεία
Βότανο γνωστό από την αρχαιότητα.
Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι του απέδιδαν μαγικές ικανότητες.
Η ονομασία του βοτάνου προέρχεται από το Κέλτικο BEW = κεφάλι και το TON = καλό. Eνδειξη ότι γνώριζαν τη χρήση του για τον πονοκέφαλο.
Ο Κούλπεπερ αναφέρει ότι ο προσωπικός ιατρός του Ιούλιου Καίσαρα έγραψε ένα ολόκληρο βιβλίο για τη χρήση του βοτάνου. Ανάμεσα στις ιδιότητες που αναφέρει είναι ότι το βότανο προφυλάσσει το συκώτι και το σώμα από τον κίνδυνο επιδημικών ασθενειών.
Ο Ρωμαίος γιατρός Αντόνιους Μούσα -επίσημος ιατρός του αυτοκράτορα Αύγουστου- έγραψε ένα βιβλίο για το βότανο όπου αναφέρει τη χρήση του ενάντια σε 47 ασθένειες του σώματος.
Στη Βρετανία το βότανο είχε 29 ενδείξεις για διάφορες ασθένειες του σώματος.
Hταν το δημοφιλέστερο βότανο για φυλακτά που χρησιμοποιούσαν μέχρι τον Μεσαίωνα για να διώχνουν το κακό και την κακοκεφιά.
Ο Τζέραντ το 1597, αναφέρει ότι το βότανο ´βοηθά πολύ στην ενούρηση´.
Στη Βρετανική Φαρμακολογία (1666) αναφέρεται ότι ´Οι πιο επίμονες κεφαλαλγίες έχουν θεραπευτεί μετά από την χρήση του εγχύματος της Μπετόνικα κάθε πρωί με γάλα για ένα χρονικό διάστημα 4 έως 6 εβδομάδων´.
Παλαιότερα έφτιαχναν με την Μπετόνικα ένα τονωτικό κρασί. Μούλιαζαν 50 γραμμάρια Μπετόνικας, με 25 γραμμάρια Ιεροβοτάνι και 25 γραμμάρια Yσσωπο σε 750 ml λευκό κρασί, για δύο εβδομάδες.
Το σούρωναν και το έπιναν σε δόσεις ενός ποτηριού του λικέρ για νευρικούς πονοκέφαλους και ένταση.
Στη Γαλλία ήταν βότανο γνωστό για τις παθήσεις του συκωτιού και της χοληδόχου κύστης.

Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις
Το βότανο δρα ως ηρεμιστικό, νευροτονωτικό, αποχρεμπτικό, αντιβηχικό, αντιασθματικό, αντιφλογιστικό, αντιπυρετικό και πικρό. Προκαλεί φτάρνισμα.
Συνίσταται στο άσθμα, την φλόγωση των αναπνευστικών οδών και τον βήχα.
Βελτιώνει την πέψη και την εγκεφαλική κυκλοφορία του αίματος.
Χρησιμοποιείται κατά των διαλειπόντων πυρετών και των ρευματικών πόνων σαν αντιπυρετικό τσάι. Θεωρείται καθαρτικό της ουροδόχου κύστης και των νεφρών.
Η Μπετόνικα τρέφει και δυναμώνει το κεντρικό νευρικό σύστημα και ασκεί ηρεμιστική δράση. Χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις νευρικής εξασθένησης που συνδέονται με άγχος και ένταση.
Ανακουφίζει τους πονοκεφάλους και τη νευραλγία, όταν έχουν νευρική προέλευση.
Η ρίζα του φυτού σήμερα δεν χρησιμοποιείται συχνά. Θεωρείται πικρή και ειδική για το συκώτι με ήπια υπακτική δράση.
Το έγχυμα του βοτάνου βοηθά ακόμη σε πόνους περιόδου, ημικρανίες ή ως διεγερτικό και καθαρτικό του πεπτικού.
Κατά τη διάρκεια δύσκολου ή επώδυνου τοκετού συνίσταται το καυτό έγχυμα του φυτού.
Υπό μορφή στοματοπλύματος βοηθά σε στοματικά έλκη, φλεγμονές ούλων και ερεθισμένο λαιμό.
Για τη θεραπεία των πονοκεφάλων νευρικής αιτιολογίας συνδυάζεται καλά με τη Σκουτελλάρια, τη Λεβάντα, τη Βερβαίνα και το Υπέρικο.
Εξωτερικά χρησιμοποιείται υπό μορφή σκόνης και για τις κομπρέσες στις πληγές (ειδικά στις μολυσμένες), μώλωπες, έλκη, πονόλαιμο και ουλίτιδα.
Υπό μορφή καταπλάσματος χρησιμοποιείται ενάντια στις αιμορροΐδες.
Το αιθέριο έλαιο του φυτού έχει αντιβακτηριακές ιδιότητες.

Συστατικά – χαρακτήρας
Το φυτό περιέχει στυπτικά (τανίνες μέχρι 15%) και αλκαλοειδή (βετονικίνη), σταχυδρένιο και τριγωνελλίνη (η τριγωνελίνη αναφέρεται ότι μειώνει τα επίπεδα του σακχάρου στο αίμα).Περιέχει ακόμη ίχνη αλαντοϊνης με επουλωτικές ιδιότητες.
Aνθιση – χρησιμοποιούμενα μέρη – συλλογή
Το φυτό ανθίζει Ιούλιο και Αύγουστο. Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιμοποιούνται τα αέρια μέρη του φυτού και η ρίζα. Αυτά συλλέγονται λίγο πριν ανοίξουν τα άνθη και ξηραίνονται με προσοχή στον ήλιο.

Παρασκευή και δοσολογία
Παρασκευάζεται ως έγχυμα. Ρίχνουμε ένα φλιτζάνι βραστό νερό σε 1 έως 2 κουταλιές του τσαγιού ξηρό βότανο και το αφήνουμε σκεπασμένο για 10 έως 15 λεπτά.
Σουρώνουμε και πίνουμε τρεις φορές την ημέρα.
Υπό μορφή βάμματος η δοσολογία είναι 2-6ml βάμματος τρεις φορές την ημέρα.

Προφυλάξεις
Υπερβολική δόση μπορεί να προκαλέσει διάρροια και εμετούς. Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται από τις γυναίκες στη διάρκεια της εγκυμοσύνης.