Κούρκουμα η μακρά

Κούρκουμα η μακρά

Βιότοπος – περιγραφή
Η λατινική ονομασία του βοτάνου είναι CURCUMA longa (Κούρκουμα η μακρά). Ανήκει στην οικογένεια των Ζιγγιβεριδών.
Η κιτρινόριζα είναι πολυετές φυτό που το ύψος του φτάνει το 1 έως 1,5 μέτρο. Eχει 5 έως 10 φύλλα με μακριούς μίσχους, ωοειδή, λογχοειδή, οξύληκτα. Aνθη λευκά ή κιτρινωπά, σε στάχυ φολλιδωτό, χωρίς στέλεχος σε σχήμα τρομπέτας.
Είναι η ρίζα του μπαχαρικού φυτού κουρκουμάς. Μοιάζει στο σχήμα και στην οσμή με την πιπερόριζα με την οποία ανήκουν στην ίδια οικογένεια. Eχει καφεκίτρινη φλούδα και πορτοκαλί σάρκα.
Το συναντούμε με τις ονομασίες κουρκουμάς, κιτρινόριζα, κούρκουμα, τούρμερικ, ψευδοσαφράν. Ο όρος Κουρκουμάς προέρχεται από την αραβική λέξη ´kurkum´, που σημαίνει ´saffron´ και αναφέρεται στο χαρακτηριστικό κίτρινο χρώμα του ριζώματος. Ο νεότερος όρος turmeric προέρχεται από το ´terra merita´, που στα Μεσαιωνικά Λατινικά σήμαινε αξιέπαινη γη (meritorious earth), γεγονός που επίσης αναφέρεται στο χρώμα του αλεσμένου ριζώματος, που μοιάζει με ορυκτή χρωστική. Γι’ αυτό και σε πολυάριθμες γλώσσες, όπως και στα ελληνικά, το turmeric έχει περάσει ως ´κίτρινη ρίζα´.
Ευδοκιμεί στη νότια Ινδία και τις γύρω περιοχές αλλά καλλιεργείται πλέον και σε θερμοκήπια της Ευρώπης. Είναι χρωστικό μπαχαρικό με έντονο κίτρινο χρώμα.
Χρησιμοποιείται για να δίνει χρώμα στα φαγητά και κυρίως στο ρύζι. Ουσιαστικά είναι το συστατικό που δίνει το χαρακτηριστικό χρώμα στο κάρυ. Το κάρυ που γνωρίζουμε δεν είναι κάποιο βότανο ή μπαχαρικό, αλλά ένα μίγμα τουλάχιστον έξι μπαχαρικών και μπορεί να έχει διαφορετική σύσταση ανάλογα με την εποχή του χρόνου αλλά και από περιοχή σε περιοχή.
Στη Μέση Ανατολή και την Βόρεια Αφρική η κιτρινόριζα χρησιμοποιείται σε σάλτσες, κουσκούς και ρύζια.
Στην Ευρώπη το χρησιμοποιούν για να χρωματίζουν μουστάρδες και έτοιμες σάλτσες. Οι Aραβες τη χρησιμοποιούν ως χωνευτικό. Στη χώρα μας το χρησιμοποιούμε στο ρύζι, σε κοτόπουλα και άλλα μαγειρευτά κρέατα, στη φακή ή τη φάβα και σε βραστές ή ψητές πατάτες.

Ιστορικά στοιχεία
Στους λαούς της ανατολής είναι γνωστό εδώ και χιλιετίες. Στην ιατρική Unani (Ελληνο-αραβική ιατρική του 1ου μ.Χ. αιώνα, βασισμένη στις διδασκαλίες των Ιπποκράτη,
Γαληνού, Αβιτσιανού και στα τέσσερα ταμπεραμέντα
της Αγιουβέρδα), η κιτρινόριζα χρησιμοποιούνταν ως χολαγωγό στον ίκτερο, καθώς και εξωτερικά σε έλκη και φλεγμονές. Το ψημένο ρίζωμα αποτελούσε συστατικό παρaσκευάσματος για τη θεραπεία της δυσεντερία.
Το θερμό υδατικό εκχύλισμα του αποξηραμένου ριζώματος χρησιμοποιούνταν ως γαλακταγωγό, για τη ρύθμιση του μεταβολισμού των λιπών, στο σακχαρώδη διαβήτη, τη διάρροια και σε ηπατοπάθειες.
Επίσης καταναλώνονταν ως τονωτικό και χωνευτικό. Η τακτική πρόσληψη του φρέσκου χυμού με άδειο στομάχι θεωρούνταν ότι απέτρεπε τις στομαχικές δυσλειτουργίες
Τις θεραπευτικές ιδιότητες του μπαχαρικού αυτού είχαν εντοπίσει από παλιά οι ινδοί και κινέζοι γιατροί, για τη
θεραπεία του κνησμού του δέρματος και της πυώδους οφθαλμίτιδας. Στην Ινδία για εκατοντάδες χρόνια η κιτρινόριζα χρησιμοποιείται από τις γυναίκες για την τριχόπτωση και ως αντιμικροβιακό. Επίσης για βελτίωση του δέρματος και ως αντιγηραντικό.
Σήμερα μάλιστα χρησιμοποιείται σε αντηλιακά για βελτίωση του μαυρίσματος
Η κιτρινόριζα, έχει μακρά παράδοση χρήσης στο Κινέζικο και αγιουρβεδικό σύστημα ιατρικής, ειδικά ως αντιφλεγμονώδης παράγοντας όπως επίσης και ως θεραπευτικό μέσο για τον μετεωρισμό, τον ίκτερο, τις εμμηνορροϊκές δυσκολίες, την αιματουρία, την αιμορραγία και τους κολικούς. Επίσης έχει εφαρμοσθεί τοπικά σε κατάπλασμα, για την ανακούφιση πόνου ή φλεγμονής.
Στην Ταϊλάνδη χρηματοδοτείται πρόγραμμα για την παραγωγή τετρα – υδρο – κουρκουμινοήδης η οποία είναι μία άχρωμη ένωση της κιτρινόριζας που έχει αντιοξειδωτικές ιδιότητες και συμβάλλει στη λεύκανση του δέρματος, για να τη χρησιμοποιήσουν στην παραγωγή καλλυντικών. Στο παρελθόν το βότανο αυτό έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του εμπορίου.
Με την κιτρινόριζα οι μπαχαροπώλες νόθευαν το σαφράν, το οποίο είναι το ακριβότερο μπαχαρικό στον πλανήτη. Αυτός είναι και ο λόγος που η κιτρινόριζα λέγεται και ψευδοσαφράν.

Συστατικά – χαρακτήρας
Η κιτρινόριζα περιέχει αιθέρια έλαια (5%), κουρκουμίνη και μία πολυφαινόλη.
Η κουρκουμίνη είναι ένα ενεργό συστατικό που έχει μία χωμάτινη, ελαφρώς πικρή και πικάντικη γεύση και μυρωδιά μουστάρδας.
Το αιθέριο έλαιο της ρίζας περιέχει 43 συστατικά. Σε μεγαλύτερο ποσοστό απαντώνται η r-τουρμερόνη(46,8%), η r-κουρκουμίνη(7%) και η διυδρο-κουρκουμίνη (4,3%). Στο αιθέριο έλαιο του ριζώματος συναντάμε 47 συστατικά. Η r-τουρμερόνη(31,1%), η τουρμερόνη (10%), η κουρλόνη (10,6%) και η r-κουρκουμίνη (6,3%) αποτελούν τα βασικά συστατικά του. Οι ουσίες αυτές είναι τόσο μονοτερπένια όσο και σεσκιτερπένια..

Aνθιση – χρησιμοποιούμενα
μέρη – συλλογή
Τα άνθη του φυτού βγαίνουν για πολύ λίγο. Στις περισσότερες φορές διατηρούνται λίγες μόνο ώρες.
Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιμοποιείται το ρίζωμα και οι βολβοί του φυτού.

Θεραπευτικές ιδιότητες και ενδείξεις
Είναι βότανο αρωματικό, διεγερτικό, τονωτικό και άφυσο. Δρα θετικά σε πεπτικές δυσλειτουργίες, οστεοαρθρίτιδα, αθηροσκλήρωση, καρκίνο, ηπατικές ασθένειες, βακτηριακές μολύνσεις, τραύματα, αλλεργίες και οφθαλμικές παθήσεις.
Ερευνα έχει δείξει ότι το ρίζωμα του φυτού δρα εναντίον των μυκήτων και των βακτηριδίων.
Χρησιμοποιείται ως ανθελμινθικό και χορηγείται σε περιπτώσεις διακοπτόμενου πυρετού, στο μετεωρισμό, τη δυσπεψία και σε περιπτώσεις στομαχικής αδυναμίας. Το βότανο χρησιμοποιείται ακόμη σε περιπτώσεις τριχοφυτίας, εξανθημάτων, λέπρας και εκζεμάτων.
Λόγω της ικανότητας μείωσης των φλεγμονών η κιτρινόριζα βοηθά στην ανακούφιση των συμπτωμάτων της οστεοαρθρίτιδας. Η κιτρινόριζα, ελαττώνει τα επίπεδα χοληστερόλης στον οργανισμό και εμποδίζει την οξείδωση της LDL χοληστερόλης και τέλος, όταν εφαρμόζεται σε τραύματα, επιταχύνει τη διαδικασία της επούλωσης
Η κουρκουμίνη που περιέχει το βότανο, έχει δείξει πως διεγείρει τη χολή, διευκολύνοντας το άδειασμα της χοληδόχου κύστης. Επίσης έχει αντιοξειδωτικές ιδιότητες ενώ παράλληλα εργαστηριακά στοιχεία και μελέτες που έγιναν σε ζώα, έδειξαν πως η κουρκουμίνη έχει δυναμική στην αντιμετώπιση διάφορων μορφών καρκίνου όπως του προστάτη, του μαστού, του δέρματος και του παχέως εντέρου. Επιπλέον η ουσία αυτή είναι το ίδιο αποτελεσματική, όπως τα κορτικοστεροειδή, σε περιπτώσεις uveitis (λοίμωξη του uvea, του μεσαίου στρώματος του οφθαλμού, ανάμεσα στο σκληρό χιτώνα του ματιού -δηλαδή το λευκό εξωτερικό στρώμα του οφθαλμού- και τη ρετίνη -το πίσω μέρος του οφθαλμού).
Η μπαχαρική ρίζα της κιτρινόριζας έχει τονωτικές ιδιότητες.
Ενισχύει την πεπτική λειτουργία και βελτιώνει όλες τις διαδικασίες του μεταβολισμού.
Βοηθά στη διάσπαση και πέψη όλων των πρωτεϊνών.
Επιταχύνει την παραγωγή ινσουλίνης από το πάγκρεας και βοηθά σημαντικά τους μη ινσουλινοεξαρτώμενους διαβητικούς. Οσους δηλαδή δεν κάνουν χρήση ενέσιμης ινσουλίνης.
Ανακουφίζει σχεδόν όλες τις αλλεργικές καταστάσεις του δέρματος (έκζεμα), του αναπνευστικού (εαρινός κατάρρους, επιπεφυκίτιδες κ.λπ.). Αυτό γίνεται όταν το χρησιμοποιούμε στη διατροφή μας ή και σε τοπική εφαρμογή στην περιοχή της αλλεργικής δερματίτιδας ενός μίγματος από γιαούρτι (που έχει αντιφλογιστικές ιδιότητες) και κιτρινόριζας.
Μπορεί να χρησιμοποιηθεί μαζί με λίγο τζίντζερ ως ορεκτικό, λίγο πριν από το κυρίως γεύμα της ημέρας.
Αν προσθέσουμε σε ένα ποτήρι ζεστό γάλα, λίγη ποσότητα κιτρινόριζας (στη μύτη του κουταλιού), θα δούμε σημαντική βελτίωση σε προβλήματα κρυολογήματος, βήχα και καταρροής. Οι βλεννογόνοι του αναπνευστικού στεγνώνουν προσωρινά, ανακουφίζοντας τον ασθενή. Η σκόνη της κιτρινόριζας εάν πασπαλιστεί προσεκτικά πάνω από πληγές σταματά γρήγορα την αιμορραγία και έχει αντισηπτικές ιδιότητες.

Παρασκευή και δοσολογία
Χρησιμοποιείται σαν μπαχαρικό στο μίγμα κάρυ, που αποτελείται από πιπέρι, κορίανδρο, κανέλλα, γαρύφαλλα, κάρδαμο, πιπεριά, κύμινο και κάρυ.

Προφυλάξεις
Το βότανο πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή γιατί σε σημαντικές ποσότητες προκαλεί ξινίλες του στομαχιού καθώς και έλκη. Όταν χρησιμοποιούμε κιτρινόριζα στη μαγειρική μας να είμαστε προσεκτικοί, διότι το έντονο χρώμα του λεκιάζει εύκολα τα ρούχα, ακόμη και τα πορσελάνινα σκεύη. Η ποσότητα δε που χρησιμοποιούμε να είναι μικρή. Αλλωστε περισσότερο από το κανονικό θα δώσει στο φαγητό μας πικρή γεύση.

Υ.Σ.: Όλα τα προηγούμενα άρθρα της στήλης μπορούμε να τα βρούμε στη διεύθυνση www.herb.gr.