Καλέντουλα η φαρμακευτική

Καλέντουλα η φαρμακευτική

Bιότοπος – περιγραφή
H λατινική ονομασία του βοτάνου είναι Calendula officinalis (Καλέντουλα η φαρμακευτική) και ανήκει στην οικογένεια των Συνθέτων. Τη συναντούμε με τις ονομασίες νεκρολούλουδο, νεκράνθεμον, κιτρινολούλουδο, καλέντουλα, πετεινόχορτο, μοσχαρδίνι, λουλάκια (Κύθηρα), της γριάς τ? αδράχτι (Αττική).

Είναι φυτό ετήσιο και κάποτε διετές με στέλεχος κλαδωτό. Φτάνει σε ύψος τα 30 εκατοστά. Η καταγωγή του είναι από την Αίγυπτο και το καλλιεργούμε συχνά στους κήπους.
Εχει φύλλα εναλλασσόμενα, χνουδωτά και άκρα χνουδωτά. Τα άνθη του είναι μεμονωμένα και σφαιρικά με τα θηλυκά στην περιφέρεια και τα αρσενικά στο κέντρο. Τα άνθη ανοίγουν το πρωί με τις πρώτες αχτίδες του ήλιου και κλείνουν το βράδυ με το βασίλεμα. Οι καρποί του είναι κυρτοί. Στη χώρα μας υπάρχουν το νεκράνθεμον το Αιγυπτιακόν και το νεκράνθεμον το αρουραίο (αδράχτι της γριάς). Υπάρχουν πολλές ποικιλίες με άνθη κίτρινα ή ζωηρά πορτοκαλιά, απλά ή διπλά, με φύλλα μεγάλα, στενά στη βάση, φαρδύτερα και στρογγυλεμένα στην κορυφή.

Ιστορικά στοιχεία
Είναι ο Αστήρ ο Αττικός κατά Διοσκουρίδη.
Στη λαϊκή ιατρική χρησιμοποιήθηκε κατά των χρονίων οφθαλμικών παθήσεων, καταπλάσσοντας τα βρασμένα άνθη ή πλένοντας τα μάτια με το νερό.
Από τον 12ο αιώνα υπάρχουν σημειώσεις του Μέισερ ο οποίος έγραφε ότι «και μόνο να κοιτάξεις το φυτό, βελτιώνει την όραση, καθαρίζει το μυαλό και χαρίζει καλή διάθεση».
Τον 16ο αιώνα το χρησιμοποιούσαν για να βάφουν οι άνθρωποι τα μαλλιά τους κίτρινα.

Συστατικά – χαρακτήρας
Τα άνθη περιέχουν σαπωνίνες, καροτενοειδή, πικρό στοιχείο, αιθέριο έλαιο, στερόλες, φλαβονοειδή, βιταμίνη C, σημαντικές ποσότητες πυριτίου και γλίσχρασμα. Τα ξερά άνθη όταν τα τρίψουμε μεταξύ των δακτύλων αφήνουν μία οσμή αρωματική και ευχάριστη. Μασώμενα αφήνουν κάποια πικράδα. Η θεραπευτική δράση των ανθέων της καλέντουλας προέρχεται από τη συνέργια της πτητικής ουσίας ξανθοφυλίνη και των γλοιωδών ουσιών που περιέχουν.

Ανθιση – χρησιμοποιούμενα μέρη – συλλογή
Ανθίζει από τον Μάιο μέχρι τον Οκτώβριο. Για θεραπευτικούς σκοπούς χρησιμοποιούνται κυρίως τα άνθη του φυτού. Χρησιμοποιούνται όμως και τα νωπά φύλλα καθώς και η ρίζα του φυτού. Τα άνθη του φυτού μαραίνονται συνεχώς και πρέπει να μαζεύονται έγκαιρα μετά την ολοκλήρωση της άνθισής τους. Οταν ξεραθούν γίνονται ελαφρά, εύθραυστα και χωρίς οσμή και γεύση. Τα καλύτερο είναι να χρησιμοποιούνται πρόσφατα αποξηραμένα άνθη, γιατί μετά από ένα διάστημα από την αποξήρανση χάνουν κατά ένα μέρος ή εντελώς τις θεραπευτικές τους ιδιότητες.
Τα φύλλα όταν ξεραθούν πρέπει να πετιούνται γιατί έχουν χάσει τις θεραπευτικές τους ιδιότητες.

Θεραπευτικές ιδιότητες
και ενδείξεις
Η καλέντουλα δρα ως αντιφλεγμονώδες, στυπτικό, επουλωτικό, αντιμυκητικό, εμμηναγωγό.
Είναι ένα από τα καλύτερα βότανα για τη θεραπεία δερματικών προβλημάτων που οφείλονται σε μόλυνση ή φυσική βλάβη. Χρησιμοποιείται επίσης σε κάθε εξωτερική αιμορραγία, τραύμα, μωλωπισμό ή διάστρεμμα. Είναι ευεργετική για τα τραύματα που επουλώνονται αργά και για δερματικά έλκη.
Είναι ιδανική ως πρώτη βοήθεια σε ελαφρά εγκαύματα και ζεματίσματα.
Για τοπική θεραπεία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως λοσιόν, κατάπλασμα ή κομπρέσα. Εσωτερικά δρα σαν πολύτιμο βότανο για φλεγμονές ή έλκη του πεπτικού συστήματος. Χρησιμοποιείται για την θεραπεία γαστρικών και δωδεκαδακτυλικών ελκών. Σας χολαγωγό βοηθά σε προβλήματα της χοληδόχου κύστης και σε ασαφή πεπτικά προβλήματα που χαρακτηρίζουμε ως δυσπεψία.
Η δράση της Καλέντουλας εναντίον των μυκήτων είναι αξιοσημείωτη και μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε εσωτερικά ή εξωτερικά για την αντιμετώπιση τέτοιων μολύνσεων. Σαν εμμηναγωγό βοηθά σε περιπτώσεις καθυστέρησης και επώδυνης εμμηνορροής. Στην προκλιμακτήριο περίοδο και την εμμηνόπαυση η καλέντουλα απομακρύνει τη νευρικότητα, ναυτία και δρα ηρεμιστικά.
Για πεπτικά προβλήματα μπορούμε να τη συνδυάσουμε με ρίζα αλθαίας και γεράνιο.
Σε συνδυασμό με υδραστίδα και μύρο μπορούμε να παρασκευάσουμε μία χρήσιμη αντισηπτική λοσιόν.
Τα άνθη ως σκόνη σε δόση 4 έως 10 γραμμάρια μέσα σε κρασί ή μέσα σε χάπια είναι αντιπυρετικά πολύ ωφέλιμα.
Καταπλάσματα από φύλλα κοπανισμένα ενεργούν ευνοϊκά σε χελώνια και ελκώματα. Οταν τοποθετηθούν κάθε βράδυ ως καταπλάσματα εξαφανίζουν κρεατοελιές, κάλους, εξογκώματα σάρκας, ρόζους και θηλώματα.
Η άγρια καλέντουλα (CALENDULA arvensis) που συναντούμε μέσα σε αμπέλια και λιβάδια, έχουν τις ίδιες θεραπευτικές ιδιότητες.

Παρασκευή και δοσολογία
Την παρασκευάζουμε ως έγχυμα. Ρίχνουμε σε ένα φλιτζάνι βραστό νερό 1 – 2 κουταλάκια του τσαγιού ανθύλλια και το αφήνουμε για 10 – 15 λεπτά. Σουρώνουμε και πίνουμε τρεις φορές την ημέρα.

Προφυλάξεις
Αντενδείκνυται σε άτομα με χαμηλή πίεση και δεν πρέπει να λαμβάνεται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Υ.Σ.:   Όλα τα προηγούμενα άρθρα της στήλης μπορούμε να τα βρούμε στη διεύθυνση www.herb.gr.