Λόγος Δέκατος Πρώτος – Περί μνησικακίας και έχθρας Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου υ

Λόγος Δέκατος Πρώτος – Περί μνησικακίας και έχθρας

Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου

Εὐλόγησον, Πάτερ.

Όποιος είναι εκείνος, αδελφοί, που μισείται από άλλον ή αδικείται, ας θυμηθεί τον Προφήτη Δαβίδ, όσα υπέμεινε από τον Σαούλ, για να παρηγορηθεί κι εκείνος από τη λύπη. Πώς έγινε εχθρός σου ο αδελφός σου; Μόνο επειδή σε ύβρισε; Αλλά δεν σε αδίκησε, ούτε χρήματα και κτήματα σου αφαίρεσε· ούτε για άλλο λόγο σε εχθρεύεται. Μην έτσι λοιπόν, σε παρακαλώ, βαραίνεσαι και διακόπτεις την αγάπη. Γιατί η αμέλεια γεννά τους θυμούς· κι αν σήμερα περάσει και δεν κάνεις αγάπη, περισσότερο ανάβει· αν δε και αύριο παραμείνεις αμετάπειστος, περισσότερο φουντώνει η έχθρα· αν δε και την τρίτη ημέρα παραμείνεις στην έχθρα, περισσότερο απομακρύνεσαι από την αγάπη.

Εάν λοιπόν υπάρξει κάποιος σε έχθρα, ας κάνει αγάπη· κι αν πέσει στα πόδια του εχθρού του, και τον αγκαλιάσει, και τον καταφιλήσει, και τον κατευνάσει, και τον παρακαλέσει, κι εκείνος αν ακόμη είναι θηρίο, η δύναμη της φιλανθρωπίας πάντοτε ημερώνει. Κι εσύ και τον εαυτό σου ελευθερώνεις από τα σφάλματα, και εκείνον τον έχεις φίλο. Όταν μεταχειρίζεσαι έτσι τον εχθρό σου, τότε τον εκδικείσαι πραγματικά.

Κι αν μου λες ότι είναι δύστροπος άνθρωπος και πονηρός, και δεν μπορώ να κάνω αγάπη, ως αδιόρθωτος και διεφθαρμένος, τότε κι αν ακόμη είναι, δεν είναι χειρότερος από τον Σαούλ, ο οποίος ήταν και βασιλιάς, και πολλές φορές παραδόθηκε στον Δαβίδ, κι όμως ο Δαβίδ ποτέ δεν τον έβλαψε, αν και μπορούσε να τον φονεύσει.

Αλλά αν πεις: «Μου άρπαξε το χωράφι, μου πήρε το αμπέλι, μου προξένησε μεγάλη ζημία, με κατέστρεψε και με έκανε φτωχό και πένητα», κι αν ακόμη αυτό σου συνέβη, δεν σε έβλαψε τόσο πολύ όσο τον Δαβίδ έβλαψε ο Σαούλ. Γιατί εκείνος όχι μόνο τον κακολόγησε, αλλά και τον καταδίωκε, και πολλές φορές επεχείρησε να τον φονεύσει.

Αλλά αν θέλεις πες ότι μου πήρε το χωράφι μου και το αμπέλι μου, και πολλές ζημιές μου προξένησε, κι αν ακόμη όλα αυτά τα έπαθες, ο Σαούλ χειρότερα έκαμε στον Δαβίδ.

Τι κακό λοιπόν σου έκανε ο εχθρός σου; Σε κακολόγησε; Σε συκοφάντησε; Αν τα υπομείνεις με γενναιότητα, έχεις τον Θεό να σε στεφανώνει. Αν θέλεις να λάβεις μισθό από τον Θεό, να χαίρεσαι όταν υβρίζεσαι· και αν ακόμη πεθάνεις από την πείνα, κι αυτό σου λογίζεται από τον Θεό. Θέλεις, αδελφέ, να μάθεις πόση δύναμη έχει η πραότητα και η ανεξικακία; Τι είναι πιο άγριο από τα λιοντάρια; Κι όμως ο άνθρωπος τα ημερώνει και γίνονται ήμερα σαν πρόβατα· και τα βάζει μέσα στην αγορά και τα άγρια θηρία δεν φοβούνται τους ανθρώπους, αλλά οι άνθρωποι εκείνα τα οδηγούν σαν ήμερα ζώα.

Λέμε λοιπόν πως δεν μπορούμε να ημερώσουμε τους εχθρούς μας; Τι τόσο μεγάλη αγριότητα έχουν ώστε να μην δέχονται λόγο διαλλαγής; Κι αν πει ο εχθρός λόγια ψεύτικα και σε κατηγορήσει για ληστή ή για κακούργο, αν λέει αλήθεια, διόρθωσε τον εαυτό σου· αν ψεύδεται, καταδικάζει εκείνος τον εαυτό του. Γίνε λοιπόν σώφρων και καλός. Κι αν δεν γνωρίζεις τίποτε από όσα σου καταλογίζει, όχι μόνο δεν βλάπτεσαι, αλλά στεφανώνεσαι· γιατί συκοφανείται εκείνος και όχι εσύ.

Και αν ακόμη σε κατηγορήσει και πει κάθε άσχημο λόγο εναντίον σου, εσύ να θυμάσαι τον λόγο του Κυρίου που είπε: «Όταν σας ονειδίσουν και σας κατηγορήσουν για κάθε κακό πράγμα, ψευδόμενοι, να χαίρεστε γιατί ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς». Αν δε σε κατηγορήσει κάποιος, κι εσύ στεναχωριέσαι και πικραίνεσαι, άκουσε τον Απόστολο που λέει: «Να συγχωρείτε ο ένας τον άλλον, και έτσι θα ελευθερωθείτε από όλα τα αμαρτήματα».

Κι αν νομίζουμε ότι μας συκοφαντούν και μας κατηγορούν, από τις Θείες Γραφές να μαθαίνουμε και να φερόμαστε.

Ήταν κάποιος Φαρισαίος και ένας Τελώνης· και ο Τελώνης, αν και υπέγραφε όπου βρισκόταν, κατηγορούνταν για μεγάλα αμαρτήματα και απολάμβανε ο Φαρισαίος όσα καλά είχε και όλη τη δικαιοσύνη του επαινούσε. Στάθηκαν λοιπόν και οι δύο στον ναό· ο Φαρισαίος σε υψηλότερο τόπο, ο δε Τελώνης σε χαμηλότερο. Και ο Φαρισαίος προσευχόταν λέγοντας: «Σ’ ευχαριστώ, Θεέ, γιατί δεν είμαι σαν τους άλλους ανθρώπους, άρπαγας, άδικος, μοιχός· ούτε σαν αυτόν τον Τελώνη. Νηστεύω δύο φορές την εβδομάδα, αποδεκατίζω όλα όσα αποκτώ».

Ο δε Τελώνης στεκόταν μακριά και δεν τολμούσε ούτε τα μάτια να σηκώσει προς τον ουρανό, αλλά χτυπούσε το στήθος του και έλεγε: «Ο Θεός, ιλάσθητί μοι τω αμαρτωλώ». Σου λέγω ότι αυτός κατέβηκε δεδικαιωμένος στο σπίτι του μάλλον παρά εκείνος· γιατί καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, και εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί.

Κι αν σε ονειδίσει ο εχθρός σου και δεν σε κατηγορήσει δίκαια, ωφελείσαι· κι αν σε κατηγορήσει δίκαια, διορθώνεσαι· και στις δύο περιπτώσεις κερδίζεις. Και δεν είναι μόνο αυτό· αλλά κι αν στεναχωρηθείς και κλάψεις πικρά, θα ελευθερωθείς από όλα τα αμαρτήματα.

Γι’ αυτό σας παρακαλώ, ας αφήσουμε την έχθρα, ας αγαπήσουμε την αγάπη και θα δικαιωθούμε. Γιατί αν συγχωρούμε τους εχθρούς μας, συγχωρεί κι ο Θεός τα αμαρτήματά μας· κι αν δεν συγχωρούμε, ούτε κι ο Θεός συγχωρεί τα δικά μας.

Αν αδίκησες κάποιον και δεν του απέδωσες το δίκιο, δεν βλέπεις ότι ζημιώνεις την ψυχή σου; Από την εντολή του Θεού απομακρύνεσαι· πώς λοιπόν θα έχεις τη συμπάθεια του Θεού; Αν δεν γίνεις συμπονετικός στον αδελφό σου, πώς θέλεις να σε συμπονέσει ο Θεός για τα δικά σου αμαρτήματα; Διότι, αν συγχωρήσουμε τους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και σε μας ο Θεός· αν όμως δεν συγχωρήσουμε, ούτε κι Εκείνος συγχωρεί.

Άκουσε λοιπόν τι είπε ο Ισραήλ. Η Μαριάμ, η αδελφή του Προφήτη Μωυσή, τον κατηγόρησε, γιατί παντρεύτηκε γυναίκα από άλλο έθνος· και ο Θεός την τιμώρησε με λέπρα, κι ο Μακάριος Μωυσής παρακαλούσε υπέρ αυτής. Αλλά ο Θεός δεν την θεράπευσε αμέσως, αλλά την άφησε επτά ημέρες έξω από το στρατόπεδο, για να μάθεις πως δεν αρκεί η συγχώρηση, αλλά χρειάζεται και η παιδεία.

Ο Δαβίδ επίσης, όταν τον κακολόγησε ο Σεμεΐ, όχι μόνο δεν αγανάκτησε, αλλά και τους στρατηγούς που ήθελαν να σηκωθούν εναντίον του, τους εμπόδισε λέγοντας: «Αφήστε τον, διότι ο Κύριος του είπε να με καταραστεί». Και δεν είπε αυτά από αμέλεια, ούτε από μικροψυχία, αλλά από πολλή φιλοσοφία και ανεξικακία· γι’ αυτό και ο Θεός τον υπεράσπισε.

Και ο Στέφανος, ο πρωτομάρτυρας, όταν τον λιθοβολούσαν, δεν μνησικάκησε εναντίον εκείνων που τον λιθοβολούσαν, αλλά γονάτισε και είπε: «Κύριε, μη στήσης αυτοίς την αμαρτίαν ταύτην». Και βλέπεις ότι ενώ ήταν ακόμη στον νόμο της χάριτος, έδειξε έργα της μεγάλης ανεξικακίας, και ο Θεός τον στεφάνωσε και τον δόξασε.

Αν λοιπόν οι δούλοι του Θεού έγιναν τέτοιοι, ώστε και όταν υβρίζονταν και όταν κινδύνευε η ζωή τους δεν μνησικάκησαν, αλλά προσεύχονταν υπέρ εκείνων που τους έβλαπταν, πόσο μάλλον εμείς πρέπει να ανεχόμαστε τα μικρά και ελαφρά και να συγχωρούμε εκείνους που μας λυπούν, για να μας συγχωρεί κι εμάς ο Θεός.

Γιατί, αν συγχωρήσουμε, και τα δικά μας σφάλματα θα συγχωρηθούν· αν όμως δεν συγχωρήσουμε, ούτε κι εμείς θα λάβουμε συγχώρηση. Και αυτό δεν το λέω εγώ, αλλά ο ίδιος ο Κύριος που είπε: «Με όποιο μέτρο μετράτε, θα μετρηθεί και σε εσάς».

Γι’ αυτό λοιπόν σας παρακαλώ, ας αφήσουμε κάθε μνησικακία, για να αξιωθούμε τα αγαθά τα μέλλοντα, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Τέκνα μου αγαπητά, τίποτε δεν εξοργίζει τόσο τον Θεό, όσο η μνησικακία. Γιατί ο μνησίκακος, κι αν ακόμη χίλιες φορές προσευχηθεί, δεν ακούγεται. Και αν νηστεύσει, και αν κοιμηθεί καταγής, και αν δώσει ελεημοσύνη, και αν κάνει κάθε έργο αρετής, όλα πάνε χαμένα, επειδή φυλάει στην ψυχή του μνησικακία.

Και πάλι, τίποτε δεν ευφραίνει τόσο τον Θεό, όσο η ανεξικακία. Γιατί αυτή είναι το θεμέλιο της αγάπης, αυτή είναι το λιμάνι της ειρήνης, αυτή κάνει τον άνθρωπο να μοιάζει με τον Θεό· γιατί ο Θεός, αν και Τον υβρίζουμε κάθε μέρα, δείχνει μακροθυμία και δεν μας εκδικείται.

Ας απομακρύνουμε λοιπόν κάθε μνησικακία, ας γίνουμε σπλαχνικοί, συγχωρητικοί, πραείς· και τότε θα έχουμε παρρησία προς τον Θεό, και θα απολαύσουμε τα αγαθά τα μέλλοντα, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Η μνησικακία είναι δηλητήριο που φθείρει πρώτα την ψυχή εκείνου που τη φυλά, πριν ακόμη στραφεί εναντίον του άλλου. Όποιος κρατά κακία, πληγώνει τον ίδιο του τον εαυτό, στερώντας τον από τη συγχώρηση του Θεού. Ο Κύριος μάς έδωσε την προσευχή «Πάτερ ἡμῶν» για να θυμόμαστε ότι η συγχώρηση των δικών μας αμαρτιών εξαρτάται από τη συγχώρηση προς τους συνανθρώπους μας. Αν συγχωρούμε, σώζουμε την ψυχή μας· αν δεν συγχωρούμε, γινόμαστε οι ίδιοι κατήγοροι του εαυτού μας.

Η διδασκαλία των Αγίων Πατέρων μάς δείχνει ότι η ανεξικακία είναι δύναμη που εξημερώνει ακόμη και τα πιο άγρια πάθη. Όπως ο Δαβίδ δεν έβλαψε τον Σαούλ ενώ μπορούσε, όπως ο Ιωσήφ έθρεψε τα αδέλφια που τον πούλησαν, όπως ο Στέφανος προσευχήθηκε για τους λιθοβολητές του, έτσι και κάθε χριστιανός καλείται να δαμάζει τον θυμό με την πραότητα και να κάνει τον εχθρό φίλο. Εκεί κρύβεται η αληθινή νίκη: όχι στο να εκδικηθείς, αλλά στο να ευεργετήσεις εκείνον που σε πολεμά.

Το μήνυμα είναι σαφές: αν θέλουμε να έχουμε παρρησία στον Θεό, αν ποθούμε να σωθούμε και να γευθούμε τα ουράνια αγαθά, πρέπει να απομακρύνουμε από την καρδιά μας κάθε μνησικακία. Ο άνθρωπος που συγχωρεί γίνεται όμοιος με τον Θεό, που καθημερινά δείχνει μακροθυμία και δεν εκδικείται.

Αυτό το κείμενο αφιερώνεται σε όσους δυσκολεύονται να συγχωρήσουν. Είθε ο λόγος του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου να γίνει φως στην ψυχή τους και δύναμη να νικήσουν τον πειρασμό της κακίας με την ειρήνη της καρδιάς.

Η μνησικακία σβήνει την αγάπη, η συγχώρηση ανοίγει τον ουρανό.