ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ ΕΓΚΩΜΙΟ ΣΤΟΥΣ ΕΝ ΑΣΚΗΣΕΙ ΛΑΜΨΑΝΤΕΣ ΠΑΤΕΡΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ

ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ ΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ

ΕΓΚΩΜΙΟ ΣΤΟΥΣ ΕΝ ΑΣΚΗΣΕΙ ΛΑΜΨΑΝΤΕΣ ΠΑΤΕΡΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟΝ

Ὀσιακὴ πανήγυρις, πάντες οἱ δῆμοι τῶν Ὁσίων συνάχθητε, τὰ πλήθη τῶν μοναστῶν καὶ μιγάδων συνεορτάσατε. Καινὴ καὶ κοινὴ μνήμη πάντων των εν ασκησει Ἁγίων Πατέρων ἐξέλαμψε. Καινὰ καὶ κοινὰ ἄσματα πάντες κοινῶς ψάλατε. Ὅτι κοινοὶ προστᾶται καὶ εὐεργέται ὅλου κοινῶς τοῦ Ἁγίου Ὅρους καὶ οἱ θεῖοι οὗτοι Πατέρες ἐφάνησαν. 

Ἐπειδὴ δὲν ἦτο δίκαιον, τῶν μὲν ἐν Σινὰ καὶ Ραϊθῶ ἀναιρεθέντων Ὁσίων Πατέρων νὰ ἐορτάζωμεν τὴν μνήμην κοινῶς, οἵτινες δὲν ἔγιναν αἴτιοι τοσούτων ἀγαθῶν εἰς ἠμᾶς, τῶν δὲ ἐν τῷ Ἁγίω Ὄρει τούτω Ἁγίων Πατέρων, τῶν ἀναιρεθέντων ὑπὸ τὲ τῶν ἀπίστων Ἀράβων καὶ ὑπὸ τῶν κακοδόξων λατινοφρόνων, νὰ παραβλέψωμεν τὴν μνήμην ἀγέραστον, καὶ νὰ μὴν ἐορτάζωμε τούτους πάντας κοινῶς, οἵτινες ἔγιναν εἰς ἠμᾶς μυρίων ἀγαθῶν πρόξενοι.

 Δὲν ἦτο πρέπον, κοινῶς μὲν νὰ ἐορτάζωμεν ἐν τῷ Σαββάτω τῆς Τυρινῆς τοὺς ἄλλους Ὅσιους Πατέρας, τοὺς ἐν τῇ Λιβύη καὶ Αἰγύπτω καὶ Θηβαΐδι ἀσκήσαντας, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐστάθησαν εἰς ἠμᾶς τόσον εὐεργέται, τοὺς δὲ ἐν τῷ Ὄρει τούτω τοῦ Ἄθω ἀσκήσαντας θείους Πατέρας, νὰ μὴν ἐορτάζωμεν κοινῶς ὁμοὺ πάντας, οἵτινες ἐφάνησαν ἀληθῶς εἰς ὅλους ἠμᾶς, ὅσοι κατοικοῦμεν τὸ Ὅρος τοῦτο, παντοδαποὶ εὐεργέται καὶ προστᾶται καὶ ἔφοροι· ὄχι μόνον διὰ λόγων, ἀλλὰ καὶ δι’ ἔργων ὄχι μόνον κατὰ τὴν ψυχήν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ σῶμα· ὄχι μόνον ζῶντες, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον.

Οὗτοι γάρ, οἱ τρισμακάριστοι Πατέρες καὶ Ὅσιοι, τὸν πρώην ἄγριον τοῦτον Ἄθω, εἰς θαυμαστὴν μετέβαλον ἡμερότητα. Οὗτοι, τὸν ἀκατοίκητον τοῦτον τόπον, κατοικήσιμον ἔδειξαν καὶ τὴν ἔρημον, πόλιν ἐποίησαν, μὲ τὰς ἱερᾶς Λαύρας, καὶ εὐαγῆ Μοναστήρια, καὶ Μονύδρια, καὶ Σκήτας, καὶ Κελλία, τὰ ὁποῖα εἰς διάφορα μέρη τοῦ Ὅρους ἔκτισαν καὶ οὐ μόνον ἔκτισαν, ἀλλὰ καὶ ἐπροίκισαν αὐτὰ μὲ διάφορα ὑποστατικά, καὶ μὲ πράγματα κινητὰ καὶ ἀκίνητα, πρὸς ἀνάπαυσιν τῶν ἐνασκουμένων ἀδελφῶν. Καὶ οὐ μόνον ἐπροίκισαν, ἀλλὰ καὶ πλήθη μοναζόντων εἰς αὐτὰ συνήθροισαν. 

Ὅθεν διὰ μέσου αὐτῶν, ἐδῶ ὅπου πρότερον ἑκατοίκουν ἄλογα ζῶα καὶ θηρία καὶ δράκοντες, τώρα κατοικοῦν πανταχοῦ ἄνθρωποι λογικοί· καὶ ὄχι μόνον ἁπλῶς λογικοί, ἀλλὰ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι μὲ τὸ ὑλικὸν τοῦτο σῶμα, ἀγωνίζονται νὰ μιμηθοῦν τῶν ἀσωμάτων καὶ ἀΰλων Ἀγγέλων τὴν πολιτείαν, καὶ παρομοιάζουν μὲ τὴν παρεμβολὴν ἐκείνην τῶν Ἀγγέλων, τὴν ὁποίαν εἶδεν ὁ Πατριάρχης Ἰακὼβ καὶ εἶπε· «Παρεμβολὴ (στράτευμα) Θεοῦ αὕτη»· διὰ τὴν ὁποίαν προσφυῶς εἶπε καὶ ὁ ἅγιος Ἐφραὶμ ὁ Σύρος· «ὥσπερ ἀγγέλων παρεμβολὴ ἁγίων, οὕτω μοναχῶν πλῆθος ἐπὶ τὸ αὐτό, διὰ παντὸς ἐχόντων τὴν διάνοιαν πρὸς Θεόν».

Οὗτοι οἱ θεῖοι Πατέρες, ὡς εὔοσμα κρίνα, καὶ ὡς ἄνθη τερπνά, καὶ ὡς ἀγλαόκαρπα δένδρα ἐδῶ βλαστήσαντες, ἄλλον νοητὸν παράδεισο τὸν τόπον τοῦτον ἀπέδειξαν. Οὗτοι ὡς ἄγγελοι, εἰς τὰ σπήλαια καὶ εἰς τὰς τρώγλας καὶ εἰς τὰς κοιλάδας καὶ πεδιάδας καὶ λόφους καὶ παραθαλασσίους τόπους τοῦ Ὅρους τούτου ἀσκήσαντες, δεύτερον οὐρανὸν τοῦτο ἀπεκατέστησαν ὅθεν δι’ αὐτῶν, ἐδῶ ὅπου πρότερον ἠκούοντο μόναι οἱ φωναὶ τῶν ἀγρίων ζώων, τώρα ἀκούονται καὶ λαλοῦνται πανταχοῦ ὕμνοι ἀγγελικοὶ καὶ οὐράνιοι, εἰς τὴν ἁγίαν καὶ ζωοποιὸν καὶ ὑπερούσιον Τριάδα ἀναφερόμενοι. 

Καὶ διὰ νὰ εἴπω μὲ συντομίαν, οὗτοι οἱ τρισόλβιοι Ὅσιοι, ὡς φιλοπαῖδες Πατέρες, τὰς διδασκαλίας καὶ τύπους καὶ διατάξεις αὐτῶν παρέδωκαν εἰς ἠμᾶς, ὡς κληρονομιὰν πατρικὴν τε καὶ ἀναφαίρετον, καὶ μὲ αὐτᾶς, ὠδήγησαν μὲν ἔτι ζῶντες, πλήθη μοναχῶν εἰς τὰς εὐθείας τρίβους τῆς σωτηρίας· ὁδηγοῦν δὲ καὶ μετὰ θάνατον πάντας ἠμᾶς, τὰ πνευματικὰ αὐτῶν τέκνα, εἰς ζωὴν τὴν αἰώνιον καὶ ὡς Ποιμένες ἀληθινοὶ μεριμνοῦν δὶ’ ἠμᾶς, τὴν Ποίμνην αὐτῶν, καὶ μᾶς φυλάττουν ἀπὸ πάσαν ἀνάγκην καὶ ἐναντίαν περίστασιν μὲ τὰς πρὸς Θεὸν ἀενάους πρεσβείας των…

Οὗτοι οἱ ἀοίδιμοι Ὅσιοι καὶ Θεοφόροι Πατέρες ἠμῶν, οἱ τὴ ἀληθεία ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Πατρὸς τῶν φώτων υἱοί, πατρίδας καὶ γένη εἶχον, ἄλλοι μὲν ἄλλας, καὶ ἄλλοι ἄλλας· πολλῶν δὲ ἐξ αὐτῶν οὐδὲ τὰς ἐπιγείους πατρίδας γνωρίζομεν ὁλότελα, ὁποῖαι ἐστάθησαν ὅτι δὲ ὅλοι κοινὴν εἶχον πατρίδα τὸ Ἅγιον Ὅρος τοῦτο, τὸν ἱερὸν Ἄθω, καὶ ὅτι ταύτην τὴν πατρίδα ἐπροτίμησαν περισσότερον ἀπὸ τὰς ἐπιγείους αὐτῶν πατρίδας, τοῦτο εἶναι ὁμολογούμενον παρὰ πάσι καὶ ἀναντίρρητον.

 Ἐπειδὴ κατὰ τὸν εἰπόντα σοφόν, πατρὶς τοῦ καθ’ ἑνὸς εἶναι ἐκείνη, εἰς τὴν ὁποίαν εὐτυχεῖ: «πατρὶς ἐκάστω, καθ’ ἣν ἂν τὶς εὐτυχῆ», μὲ κάθε δίκαιον τρόπον, πρέπει νὰ ὀνομάζεται πατρὶς καὶ τῶν Ἁγίων τούτων τὸ Ἅγιον Ὅρος· εἰς τοῦτο γὰρ κατοικήσαντες καὶ ζήσαντες, ἄλλος τεσσαράκοντα χρόνους, ἄλλος πεντήκοντα, ἄλλος ἑξήκοντα, καὶ ἕτεροι περισσότερα ἢ ὀλιγώτερα ἔτη, ἐκ τούτου εὐτύχησαν ἀληθῶς τὴν πνευματικὴν καὶ ἀνωτάτω εὐτυχίαν καὶ εὐδαιμονίαν, εὐαρεστήσαντες μὲν τῷ Θεῶ, πλουτισθέντες δὲ ἀπὸ τὰ ὑπερφυσικὰ καὶ οὐράνια της ἁγιότητος χαρίσματα. 

Διὰ τοῦτο καὶ συνηθίζεται νὰ ἐπονομάζωνται ἀπὸ ὅλους ὄχι ἐκ τοῦ ὀνόματος τῶν ἐπιγείων αὐτῶν πατρίδων, Βυζάντιοι, ἐπὶ παραδείγματι, ἢ Τραπεζούντιοι, ἢ Πελοποννήσιοι, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἄθωνος καὶ τοῦ Ἁγίου Ὅρους· οἶον (ὅπως), Πέτρος ὁ Ἀθωνίτης· Ἀθανάσιος ὁ ἐν τῷ Ἄθω· Πατέρες οἱ Ἁγιορεῖται Ὅσιοι οἱ Ἀθωνίται. Ἡ αἰτία δὲ καὶ ἀφορμὴ ἀπὸ τὴν ὁποίαν παρεκινήθησαν ἄνωθεν καὶ ἐξαρχῆς οἱ Πατέρες οὗτοι καὶ Ὅσιοι νὰ ἀφήσωσι τὰς πατρίδας των καὶ νὰ ἔλθωσιν ἐδῶ εἰς τὸ Ὅρος νὰ ἠσυχάσωσιν, εἶναι αὕτη.

Ὅταν ἡ Κυρία ἠμῶν Θεοτόκος ἐφάνη εἰς τὸν Ὅσιον Πέτρον τὸν Ἀθωνίτην, τὸν πρώτον τοῦ Ἁγίου Ὅρους ἡσυχαστήν, τοῦ ἔδωκε μεγάλας καὶ χαροποιοὺς ὑποσχέσεις περὶ τοῦ Ὅρους τούτου, λέγουσα πρὸς αὐτὸν ἐπὶ λέξεως ταῦτα τὰ λόγια, καθὼς τὰ ἀναφέρει ὁ μέγας της Θεσσαλονίκης Γρηγόριος, ἐν τῷ ὑπ’ αὐτοῦ συγγραφέντι βίω Πέτρου τοῦ Ἀθωνίτου· τὰ ὁποῖα ἠμεῖς γράφομεν ἐδῶ ἑλληνιστὶ διὰ τὸ ἀξιοπιστότερον.

«Εἶναι ἐν βουνὸν εἰς τὴν ἤπειρον τῆς Εὐρώπης, ὡραιότατον ἐν ταυτῶ καὶ μεγαλώτατον, κλῖνον πρὸς τὸ νότιον μέρος, τὸ ὁποῖον ἐκτείνεται πολὺ μέσα εἰς τὴν θάλασσαν τοῦτο τὸ Ὅρος τὸ ἐδιάλεξα ἐγὼ ἀπὸ ὅλα τα μέρη τῆς γῆς καὶ ἀπεφάσισα νὰ τὸ ἀφιερώσω εἰς τὸ νὰ γένη ἁρμόδιον κατοικητήριον τῶν καλογήρων καὶ μοναχῶν· καὶ ἀπὸ τώρα καὶ ὕστερον, ἔχει νὰ ὀνομασθῆ Ἅγιον· 

καὶ ὅσοι κατοικήσουσιν εἰς αὐτὸ καὶ θελήσουν νὰ πολεμήσωσι τὸν κοινὸν ἐχθρόν των ἀνθρώπων διάβολον, θέλω συμπολεμήσει πρώτη τοῦτον καὶ ἐγὼ εἰς ὅλην αὐτῶν τὴν ζωήν· καὶ θέλω γενὴ εἰς αὐτοὺς ἀκαταμάχητος βοηθός· θέλω τοὺς διδάσκει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ κάμνωσι· καὶ θέλω τοὺς ἑρμηνεύει πάλιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ κάμνωσι· θέλω εἶσθαι εἰς αὐτοὺς προνοητῆς, ἰατρός, καὶ τροφεύς, φροντίζουσα τόσον διὰ τὴν τροφὴν καὶ ἰατρείαν, ἥτις συνιστᾶ καὶ ὠφελεῖ τὸ σῶμα, ὅσον καὶ διὰ τὴν τροφὴν καὶ ἰατρείαν, ἥτις δυναμώνει τὴν ψυχὴν καὶ δὲν τὴν ἀφίνει νὰ ἐκπέση ἀπὸ τὸ καλὸν καὶ τὴν ἀρετήν. 

Καὶ ταῦτα μὲν θέλω κάμει ἐν τῇ ζωὴ αὐτῶν· μετὰ θάνατον δὲ -τὸ λέγω καὶ ἀπὸ τὴν χαρὰν σκιρτᾶ ἔσωθεν ἡ καρδία μου-, θέλω συστήσει εἰς τὸν υἱὸν καὶ Θεόν μου ἐκείνους, οἵτινες θεοφιλῶς καὶ ἐν μετανοία τελειώσουσι τὴν ζωὴν τῶν εἰς τοῦτο τὸ Ὅρος· καὶ θέλω ζητήσει ἀπὸ τὸν υἱόν μου τελείαν τὴν συγχώρησιν τῶν ἁμαρτιῶν των.»

Ταύτην, λοιπόν, τὴν φήμην τῶν μεγάλων ὑποσχέσεων τὰς ὁποίας κάμνει, ὄχι ἄλλος τὶς, ἀλλὰ μία Μήτηρ Θεοῦ καὶ μία Βασίλισσα τοῦ Οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, τὸ νὰ ἔχη, δηλαδή, τὸ Ὅρος τοῦτο ὡς ἰδικόν της καὶ νὰ ὑπερασπίζηται ὄχι μόνον ζωντας, ἀλλὰ καὶ μετὰ θάνατον πάντας τους κατοικοῦντας ἐν αὐτῶ, τοῦτο, λέγω, ἀκούσαντες καὶ οἱ θεῖοι οὗτοι Πατέρες καὶ Ὅσιοι, ἀφήκαν τὸν κόσμον καὶ τὰ ἐν τῷ κόσμω πάντα, γονεῖς, συγγενεῖς, οἰκίας, ὑπάρχοντα, πλοῦτον, δόξαν καὶ ἠδονᾶς, καὶ ἦλθον ἀπὸ κάθε μέρος τῆς οἰκουμένης καὶ ἑκατοίκησαν τὸν ἱερὸν τοῦτον Ἄθω, τὸν νοητὸν καὶ περικαλλέστατον τῆς Θεοτόκου Παράδεισον, θαρροῦντες ὅλως διόλου καὶ ἐλπίζοντες μετὰ Θεὸν εἰς τὴν προστασίαν καὶ σκέπην τῆς Κυρίας τοῦ Ὅρους· 

ἀφ’ οὗ δὲ ἦλθον καὶ ἑκατοίκησαν ἐδῶ, ἠξεύροντες ὅτι δύο εἶναι αἱ καθολικαὶ καὶ μεγάλαι ἐντολαί: πρώτη, τὸ «Ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης της διανοίας σου, καὶ ἐξ ὅλης της ψυχῆς σου, καὶ ἐξ ὅλης της ἰσχύος σου» καὶ δευτέρα, τὸ «Ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν», ἀπεφάσισαν καὶ αὐτοὶ νὰ φυλάξωσι ταύτας τὰς δύο ἐντολᾶς· καὶ διὰ μέσου της φυλάξεως τῶν δύο τούτων, νὰ φυλάξωσιν ὁμοῦ καὶ ὄλας τὰς ἄλλας μερικᾶς ἐντολᾶς τοῦ νόμου καὶ τῶν Προφητῶν, καθὼς εἶπεν ὁ Κύριος «Ἐν ταύταις ταῖς δυσὶν ἐντολαῖς, ὅλος ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται κρέμανται»· καὶ οὕτω νὰ φθάσωσιν εἰς τὴν τελειότητα τῆς ἀρετῆς, ὅσον εἶναι δυνατὸν εἰς τοὺς ἀνθρώπους ἐν τῷ παρόντι βίω.

Καί, λοιπόν, ἐμιμήθησαν τὸν Κύριον ἠμῶν Ἰησοῦ Χριστόν, ὅστις πρώτον ἔδειξεν ὅτι ἀγαπᾶ τὸν Θεόν, καὶ δεύτερον, ὅτι ἀγαπᾶ καὶ τὸν πλησίον διότι, καθὼς λέγουσιν οἱ ἱεροὶ Εὐαγγελισταί, ὁ Ματθαῖος, ὁ Μάρκος καὶ ὁ Λουκᾶς, εὐθὺς ἀφ’ οὗ ἐβαπτίσθη, ἀνήχθη εἰς τὴν ἔρημον ὑπὸ τοῦ ἁγίου Πνεύματος καὶ ἐπειράσθη ἀπὸ τὸν διάβολον μὲ τοὺς τρεῖς γίγαντας τῶν παθῶν μὲ τὴν φιληδονίαν, λέγω, τὴν φιλοδοξίαν καὶ τὴν φιλαργυρίαν καὶ οὕτω νικήσας ὁ Κύριος τὸν διάβολον καὶ τὰ πάθη ταῦτα τὰ ὁποῖα τὸν προσέβαλον, ἔδειξεν ὅτι ἀγαπᾶ τὸν Θεόν, καθ’ ὃ καὶ ἄνθρωπος, ἐξ ὅλης του τῆς ψυχῆς, ἐξ ὅλης του τῆς ἰσχύος, καὶ ὅτι εἶναι τέλειος εἰς τὴν πρώτην ἐντολήν. 

Μετὰ ταῦτα δὲ πάλιν ἐπιστρέφει ἀπὸ τὴν ἔρημον εἰς τὸν κόσμον καὶ κηρύττει τὸ Εὐαγγέλιον τῆς Βασιλείας τῶν Οὐρανῶν καὶ διδάσκει τοὺς ἀνθρώπους νὰ φυλάττωσι τὰς θείας καὶ σωτηρίους αὐτοῦ ἐντολᾶς καὶ νὰ ὑπομένωσιν ὄχι μόνον κόπους καὶ ὕβρεις καὶ ὀνειδισμοὺς διὰ τὴν ἀγάπην τῶν ἀδελφῶν, ἀλλὰ καὶ πάθη καὶ σταυρὸν καὶ θάνατον· καὶ ταῦτα πάντα ἐνίκησε μὲ τόσην μεγαλοψυχίαν, ὥστε νὰ παρακαλῆ καὶ δὶ’ αὐτοὺς τοὺς ἴδιους σταυρωτᾶς, λέγων· «Πάτερ, ἅφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιούσι».

 Τοιουτοτρόπως ἔδειξεν ὅτι ἀγαπᾶ καὶ τὸν πλησίον, ὄχι μόνον ὡς τὸν ἐαυτόν του, ἀλλὰ καὶ περισσότερον ἀπὸ τὸν ἐαυτόν του· καὶ ὅτι εἶναι τέλειος καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἐντολήν, καθὼς περὶ τούτων πλατύτατα καὶ γλαφυρώτατα ἀναφέρει ὁ θεοφόρος Μάξιμος.