Tί θέλω νὰ γνωρίζεις μὲ ἀκρίβεια γιὰ τὴν πλάνη

Ὁ ὅσιος Γρηγόριος ὁ Σιναΐτης, νουθετώντας τοὺς ἡσυχαστές, γράφει: «Πρόσεξε τί θέλω νὰ γνωρίζεις μὲ ἀκρίβεια γιὰ τὴν πλάνη, ὥστε νὰ φυλάγεσαι ἀπ’ αὐτήν, μὴν τυχὸν ἀπὸ ἄγνοια πάθεις μέγιστη βλάβη καὶ χάσεις τὴν ψυχή σου. Τὸ αὐτεξούσιό του ἀνθρώπου εὔκολα κλίνει σὲ κοινωνία μὲ τοὺς δαίμονες, καὶ μάλιστα τὸ αὐτεξούσιο τῶν ἀνθρώπων ποὺ δὲν ἔχουν πείρα, καὶ εἶναι σὰν νὰ κυβερνιοῦνται ἀπ’ αὐτούς. Γιατί κοντὰ καὶ γύρω στοὺς ἀρχαρίους καὶ τοὺς ἰδιορρύθμους περιφέρονται οἱ δαίμονες, ἑτοιμάζοντας παγίδες λογισμῶν καὶ λάκκους πτώσεων καὶ ὄλεθρο διαμέσου φαντασιῶν…
» Εσύ, λοιπόν, ἂν ἡσυχάζεις σωστά, προσδοκώντας νὰ εἶσαι μαζὶ μὲ τὸν Θεό, ποτὲ νὰ μὴν παραδεχθεῖς ὅ,τι κι ἂν δεῖς, αἰσθητὸ ἢ νοερό, ἐξωτερικὰ ἢ ἐσωτερικά, ἀκόμα καὶ ὀπτασία τοῦ Χριστοῦ ἢ δῆθεν ἀγγέλου ἢ μορφὴ ἁγίου, ἢ νὰ φαντάζεσαι φῶς μὲ τὸν νοῦ σου ἢ νὰ δίνεις σ’ αὐτὸν σχῆμα. Γιατί καὶ ὁ ἴδιος ὁ νοῦς ἔχει ἀπὸ τὴ φύση τοῦ τὴ δύναμη τῆς φαντασίας καὶ εὔκολα μπορεῖ νὰ σχηματίζει τὶς μορφὲς ὅσων ἐπιθυμεῖ, σ’ ἐκείνους ποὺ δὲν τὸν προσέχουν ἀκόμα μὲ ἀκρίβεια, καὶ προκαλεῖ βλάβη καὶ στὸν ἑαυτὸ του…
» Εκείνοι ποὺ πορεύονται μὲ αὐθάδεια καὶ σύμφωνα μὲ τὴ δική τους κρίση, αὐτοὶ εὔκολα ὑφίστανται βλάβη… Γι’ αὐτὸ ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ μεγάλη διάκριση, γιὰ νὰ γνωρίζει καλὰ τὴ διαφορὰ τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ. Μὴν παραδέχεσαι, λοιπόν, γρήγορα τὰ φαινόμενα ἀπὸ ἐλαφρότητα, ἀλλὰ νὰ μένεις βαρὺς καὶ ὓστερ’ ἀπὸ πολλὴ δοκιμασία νὰ κρατᾶς τὸ καλὸ καὶ ν’ ἀπορρίπτεις τὸ κακό» (Περὶ τοῦ πὼς δεῖ καθέζεσθαι τὸν ἡσυχάζοντα εἰς τὴν εὐχήν, ἀποσπάσματα).

Γενικά, καὶ οἱ λογισμοὶ τοῦ νοῦ καὶ τὰ αἰσθήματα τῆς καρδιᾶς καὶ οἱ αἰσθητὲς ἐμφανίσεις τῶν δαιμόνων ἀναγνωρίζονται ἀπὸ τὴν ἐπενέργειά τους στὴν ψυχή. «Θὰ τοὺς καταλάβετε ἀπὸ τοὺς καρπούς τους», εἶπε ὁ Κύριος (Μάτθ. 7:16,20). Ἡ σύγχυση καὶ ἡ ἀμφιβολία εἶναι ἀξιόπιστα σημάδια δαιμονικῶν λογισμῶν, αἰσθημάτων καὶ ὁραμάτων. Ἀλλὰ καὶ ἀπ’ αὐτὰ τὰ σημάδια μποροῦν ν’ ἀντιληφθοῦν τὸν πειρασμὸ μόνο ὅποιοι γιὰ πολὺν καιρὸ ἔχουν ἐξασκήσει τὰ πνευματικὰ τοὺς αἰσθητήρια, ὥστε νὰ μποροῦν νὰ διακρίνουν τὸ καλὸ ἀπὸ τὸ κακό.
Ὡστόσο γιὰ τοὺς ἄπειρους καὶ ἀρχάριους ὁ μόνος τρόπος ἀποφυγῆς τῆς πλάνης, της βλάβης καὶ τῆς καταστροφῆς εἶναι ἡ ἀποφασιστικὴ ἀπόρριψη κάθε ὀπτασίας. Γιατί αὐτοὶ δὲν εἶναι σὲ θέση νὰ διακρίνουν τὶς θεῖες ἀπὸ τὶς δαιμονικὲς ὀπτασίες.